« Tyrrell's: charmante stalPaxton - Vette letters »

OZ WIJN IN CRISIS - OF JUIST NIET?

14

jan

2010

De Australische wijnindustrie verkeert in een crisis: aanhoudende droogte, een dramatisch druivenoverschot en een overvoerde internationale markt dwingen Australische wijnmakers een pas op de plaats te maken. Maar misschien is dat wel het beste wat de Australische wijn in tijden is overkomen.

Jarenlang was Australië het troeteldier van de wijnproducerende landen. Technisch goed gemaakte wijnen met fruitige smaken en vriendelijke prijzen, wereldwijd vielen wijndrinkers er massaal voor. Aandoenlijke dierenetiketten (denk aan Yellow Tails springende wallaby) vergrootten de overzeese populariteit in vooral Engeland en Amerika, waar supermarktketens stevig stuntten met ‘3 voor een tientje’-aanbiedingen. De exportcijfers klommen gestaag [22-01-10] druiven_zonnebloem.jpgomhoog tot het recordjaar 2006-07, waarin 800 miljoen liter Australische wijn werd verscheept. “We waren in de mode”, zegt Bill Hardy, merk-ambassadeur van het bedrijf dat voorvader Thomas Hardy anderhalve eeuw geleden begon. Al in 1895 was Hardys met een produktie van 1,5 miljoen liter Australië’s grootste wijnmerk. In 2003 ging het bedrijf op in ’s werelds grootste drankgigant, het Amerikaanse, beursgenoteerde Constellation.

Maar wie in de mode is kan ook weer uit de gratie raken. De voorspoed zorgde voor zo’n enorme groei in aanplant dat Australië nu kampt met een schrikbarend druivenoverschot: een vijfde van de totale wijngaardcapaciteit is niet rendabel, waarschuwden onlangs vier overkoepelende organisaties in een gezamenlijk optreden. Druiventelers weten er alles van: velen raken hun fruit aan de straatstenen niet meer kwijt. Jaren aanhoudende droogte en de stijgende Australische dollar maken de situatie nog lastiger. In het laatste financiële jaar verkocht Australië 750 miljoen liter wijn aan het buitenland.

Regionaliteit
Maar het onderliggende probleem is misschien wel groter: ‘Australie’ was een merk geworden. Erger, een uitwisselbaar merk. Want voor goedkoop en soepel kun je in de winkel net zo makkelijk naar Chileense of Zuid-Afrikaanse wijn grijpen. Van dat algemene imago moet Australië af, zegt Paul Henry, General Manager Marketing Development van Australian Wine and Brandy Corporation (AWBC), de overheidsorganisatie die de industrie ondersteunt met marketing, regulering en internationale handel. AWBC benadrukt in zijn nieuwste beleid ‘regionaliteit’. Als het bij Franse wijn doodnormaal is om ‘een Elzas’ of ‘een Bordeaux’ te kiezen, waarom zou dat dan niet gelden voor de typische regiowijnen die Australië maakt?

Hunter Valley maakt gerenommeerde semillon-wijnen, Barossa stevige shiraz. In Coonawarra vind je heerlijke cabernet [22-01-10] sauvignon_st.jpgsauvigon en in Adelaide Hills frisse sauvignon blanc. Clare Valley maakt geweldig riesling en McLaren Vale mooie shiraz en grenache. Henry: “Tien jaar geleden hadden consumenten voldoende houvast aan merken die ze konden herleiden tot een land, zelfs als de bedrijven achter die etiketten hun druiven uit alle uithoeken van de wijnwereld haalden.” Maar de markt is veranderd: mensen willen graag weten waar hun eten vandaan komt, en dus ook hun wijn. Hét moment dus om consumenten te laten zien hoe divers ‘Australie’ eigenlijk is.

Bloody desert
De Australische wijnindustrie moet dus fors uitdunnen. Maar hoe? Paul Henry: “Het is niet aan ons om tegen druiventelers te zeggen ‘stop jij er maar mee’. Maar we kunnen ze wel aanmoedigen voor andere gewassen te kiezen.” De meest besproken wijnregio’s in deze tijden van krapte zijn de enorme, zwaar geïrrigeerde gebieden in het binnenland waar het grootste deel van de jaarlijkse oogst vandaan komt: de meeste druiven komen terecht in generieke wijnen. Zoals Riverland, oftewel de ‘fruitschaal’, in South Australia. Wie vanuit de stoffige, droge omgeving komt aanrijden belandt [22-01-10] druiven.jpgineens in een groene oase van citrusboomgaarden, wuivende palmen en immense druivenvelden, bevloeid met water uit de Murray River.

Maar water is na jaren droogte een schaars goed geworden, de rivier is er slecht aan toe en de bodem lijdt onder verzilting. Henry behoort tot de velen die vinden dat de wijnproduktie daar kritisch moet worden bekeken. “Riverland is een bloody desert! Sommige druiventelers kunnen beter overstappen op granaatappels of dadels.” Toch vindt hij dat de sektor zelf moet reageren. “Telers springen steeds slimmer met water om. Laat ze maar aantonen dat je ook in Riverland duurzaam kunt werken.”

Innovatie
Aanpassen en innoveren, dat is het antwoord op de crisis, vindt ook Stephen Strachan, directeur van de Winemakers Federation of Australia (WFA). Volgens hem is er een ‘stille revolutie’ gaande: wijnmakers met een vooruitziende blik zijn al overgestapt op druivenvariëteiten die bijvoorbeeld goed tegen droogte kunnen, maken wijnen met lagere alcoholpercentages en keren zich af van de zware, met veel hout(snippers) behandelde chardonnays die jarenlang zo [22-01-10] bord_winery.jpgpopulair waren dat ze een heuse tegenbeweging ontketenden in zelfverklaarde ABC’s: Anything But Chardonnay-drinkers.

“Misschien is evolutie een beter woord”, verbetert Strachan zichzelf. “Innovatie is altijd een stevige pijler geweest onder de Australische wijnindustrie, maar is een tijdje overschaduwd door al dat commerciële succes.” Belastingvoordelen voor investeerders en nieuwelingen op de markt gaven een enorme impuls aan de groei, iets wat Strachan in retrospectief een ‘grote fout’ noemt. “Wijnproduktie is een kwestie van geduld en lange adem, niet van snelle winsten.”

Juist daarom heeft hij veel vertrouwen dat de wijnsektor zich vanzelf zal herstellen. “Innovatie neemt het weer over. Er is een grass roots beweging van makers die met druiven als albariño, viognier, petit verdot, tempranillo, muscat nieuwe dingen doen.” Veel betrokkenen verwachten dat 2010 het moeilijkste jaar in hele lang tijd zal worden. Strachan: “Maar ik denk dat bedrijven die én een zekere geschiedenis hebben én zich blijven vernieuwen en investeren in experiment, goed door deze periode heen zullen komen.”

Kop in de wind
Gelukkig stikt het in Australië van de eigenwijze wijnmakers die met hun kop in de wind vasthouden aan, of terugkeren naar, het ambacht. Het land mag dan geschiedenis hebben gemaakt met de ‘vliegende wijnmakers’ die met hun expertise de hele wereld overvlogen, veel huidige wijnmakers staan met hun voeten juist stevig op Australische bodem.

[22-01-10] basket_press.jpg“Ik breng steeds meer tijd door in de wijngaarden”, vertelt Chester Osborn, vierde generatie wijnmaker van d’Arenberg, een van de meest succesvolle familiebedrijven in de regio McLaren Vale, een mediterraan wijngebied net onder Adelaide. “Kijken hoe de planten erbij staan, druiven proeven. De zuurgraad meet ik niet, ik proef gewoon.” Osborn is een maker die prat gaat op ambachtelijkheid, gezond verstand en ‘minimal input’: geen groeimiddelen, geen insecten- of onkruidverdelgers, weinig irrigatie. Al zijn druiven komen terecht in hopeloos ouderwets ogende houten mandpersen waarin ze op een zachtaardiger manier worden geperst dan in moderne machines.

Ambachtelijke aanpak
Geduld in de wijngaard, druivenplanten streng terugsnoeien voor een kleinere opbrengst, oude wijngaarden met ‘vergeten’ variëteiten in ere herstellen, minimale irrigatie; wijnmakers met historisch besef kiezen voor een nieuwe, ambachtelijke aanpak. Sommigen hebben zelfs de tractor weer vervangen door paard en wagen. Minder efficientie (en hoge winsten) misschien, maar meer smaak en karakter.

Deze wending staat haaks op het imago dat Australië met z’n technische vooruitstrevendheid had opgebouwd. “Zelfs de goedkoopste wijn was technisch goed, consistent en volstrekt betrouwbaar. Dat is tegen ons gaan werken”, zegt Bill Hardy. Op een gegeven moment werd Australische wijn wel bekritiseerd om een gebrek aan ‘persoonlijkheid’.
Chester Osborn is ervan overtuigd dat de kwaliteit alleen maar zal verbeteren. “Tijdens de hoogtijdagen kon je iedere druif verkopen, of ie nou goed was of niet. Dat is voorbij. Druiventelers moeten nu heel zorgvuldig werken om zaken te kunnen doen.”

WFA voorman Stephen Strachan kan zich helemaal vinden in dat optimisme. “We gaan ons minder op prijs, en meer op het produkt richten.” De consument die uitsluitend voor de allerlaagste prijzen kiest heeft daar misschien weinig aan. Maar de wijnliefhebber gaat met Australische wijn een spannende tijd tegemoet.


MCLAREN VALE staat bekend als de meest ‘groene’ wijnregio van Australië: de huidige generatie wijnmakers werkt in de praktijk vaak biologisch (maar vermeldt dat niet altijd op het etiket). Een deel van het gebied wordt geïrrigeerd met hergebruikt water. Wijnmaker Mike Brown van het biodynamische Gemtree Vineyards (import via www.rougeroseblanc.nl) gebruikte bij wijze van experiment de overgebleven gistresten van een witte wijn voor de rijping van zijn shiraz. Het hergebruikte bezinksel werkte als een extra conserveringsmiddel. Brown: “Dat betekent dat ik minder sulfiet hoef te gebruiken.” Het resultaat, 2006 White Lees Shiraz, omschrijft de Britse wijnschrijfster Jancis Robinson als een ‘truly ground-breaking wine’.
D’Arenberg (www.coenecoop.com) maakt veel verschillende wijnen met druiven als marsanne, roussanne, viognier, shiraz en grenache. Andere dynamische wijnhuizen: Wirra Wirra (www.residence-wijnen.nl), Coriole (www.ceesvannoord.nl).

Banrock Station (www.baarsma.com), onderdeel van BRL Hardys (en daarmee van wijnreus Constellation) is een wijnlabel én milieuproject in RIVERLAND, dat zich inzet voor het herstel van ‘wetlands’: stukken land die jaarlijks onderlopen met rivierwater en van groot belang zijn voor dieren en planten.

Wie van riesling houdt kan z’n hart ophalen aan wat er in de kleine regio’s CLARE VALLEY en EDEN VALLEY wordt gemaakt. Henschke (www.wijnimportbart.nl) is een van ’s lands meest bewonderde bedrijven, maar ook Tim Adams (www.newworldwineries.com) en Grosset (www.dielen.nl) maken mooie voorbeelden.

[22-01-10] coonawarra.jpgHet afgelegen gebied COONAWARRA produceert op rode aarde ontzettend lekkere, ‘stoffige’ cabernet sauvigon, bijvoorbeeld van Parker (www.dielen.nl) en Wynn’s (www.hosmanvins.nl).

Sauvignon blanc voelt zich prima thuis in de koele ADELAIDE HILLS, waar bijvoorbeeld Shaw & Smith (www.newworldwineries.com) er geprezen wijnen van maakt.

MARGARET RIVER in West-Australië is een klein gebied met een grote naam, mede dankzij de chardonnay van Leeuwin Estate (www.luitenwijn.nl).

Australie’s bekendste wijngebied BAROSSA is beroemd om z’n gladde, chocolade-achtige shiraz-wijnen. Grote merken zijn Penfolds (www.gall.nl, www.hosmanvins.nl) en Jacob’s Creek (www.ah.nl). Andere Barossa-producenten zijn bijvoorbeeld Yalumba (www.verbunt.nl) en Peter Lehmann (www.gall.nl).


©RdL
Trouw
14 januari 2010