« Een goed glas wijn bij Retour en BourgogneRosé: terrasslobbertje of feestelijk? »

VEUVE CLICQUOT: GRANDE DAME VAN CHAMPAGNE

1

dec

2017

Klein van stuk, groots van invloed. Over de hele wereld kun je haar champagneflessen tegenkomen met dat opvallende gele etiket: Veuve Clicquot. Voordat het een wereldwijd bekend merk werd, was Veuve Barbe-Nicole Clicquot Ponsardin een vrouw. Een slimme weduwe die niet alleen haar eigen bedrijf maar de champagneindustrie in zijn geheel naar grote hoogten bracht.

Op haar zevenentwintigste stond ze er ineens alleen voor. Barbe-Nicole Ponsardin, in 1777 geboren als eerste kind van een vermogende textielhandelaar in Reims, was in 1798 getrouwd met François Clicquot. Haar man was eveneens in rijkdom opgegroeid tussen textiel, maar zijn familie was ook actief in de lokale wijnproduktie.
[05-02-19] veuve_clicquot_plaque_cropped_350_kopie.jpgToen zij na zes jaar vroegtijdig weduwe werd, nam Barbe-Nicole de champagnehandel over waar haar echtgenoot zich vol enthousiasme op had gestort. De weduwe, achtergebleven met een dochtertje, kreeg weliswaar de zegen van haar schoonvader, een ongebruikelijke zet was het beslist, voor een vrouw in begin negentiende-eeuws Frankrijk.

De Code Napoleon stelde destijds dat weduwes dezelfde sociale status hadden als getrouwde vrouwen, en de financiële vrijheid van mannen. De jonge weduwe kon dus haar eigen kapitaal investeren in een bedrijf waarover ze zelf de leiding zou nemen – overigens zonder enige zakelijke kennis of ervaring.

Champagne was in die tijd nog niet het glamoreuze produkt zoals we dat nu kennen, eerder een regionale specialiteit. Maar weduwe Clicquot was een ondernemende en vooral vastberaden vrouw, die haar voorbestemde tijd in salons en kinderkamers al snel verruilde voor de wijnkelder. Ze bleek een bijzonder talent te hebben voor proeven, en wijnen mengen.

En ze had een voortreffelijke ‘marketingmanager’: Louis Bohne, een Duitse handelsreiziger die haar man nog had aangesteld. Samen slaagden ze erin, ondanks woelige politieke tijden met oorlogen en handelsbelemmeringen in Europa, over de grens steeds meer schuimwijn te verkopen.

Madame Clicquot, zich goed bewust van de concurrentie die ze voerde met andere ambitieuze, vroege champagnehuizen als Moët (dat warme relaties had met Napoleon), nam grote risico’s door in 1815 handelsblokkades met Rusland te omzeilen. Stiekem verscheepte ze duizenden van haar flessen naar het land waar niet alleen de tsarenfamilie maar ook andere Russen dol op haar zoete bubbelwijn waren. Het bood haar een cruciale voorsprong toen de handelsgrenzen weer opengingen.

Veuve Clicquot gaf zo een flinke impuls aan de status van champagne als luxeprodukt: was champagne toch al een feestelijke drank voor de aristocratie, voor haar geprezen wijnen kreeg ze hoge prijzen betaald. Voor haar veertigste stond Madame Clicquot, als een van de eerste vrouwen in de geschiedenis, aan het hoofd van een internationaal handelsimperium.
[05-02-19] veuve_clicquot_yellow_label_350_kopie.jpgBegin negentiende eeuw ontwikkelde champagne zich van een ambachtelijk naar een industrieel produkt: wie aan de toenemende vraag onder welgestelden wilde voldoen, moest efficiënt produceren. Barbe-Nicole Clicquot worstelde in de kelder met een technisch probleem waar ze vanaf wilde: troebele wijn.

Champagne wordt gemaakt door aan een basiswijn in de fles een beetje suiker en gist toe te voegen waardoor een tweede vergisting, en dus koolzuur, ontstaat. Dat proces laat bezinksel in de wijn achter. Alle op dat moment bekende methodes om dat te verwijderen, leverden óf veel arbeidstijd óf verlies van wijn of kwaliteit op.

In het diepste geheim experimenteerde madame Clicquot met een pupitre, een houten rek gemaakt van haar keukentafel, met gaten waarin flessen schuin omhoog steken. Door ze dagelijks iets te draaien en schudden verzamel je de gistresten in de flessenhals. Vervolgens kun je die ‘prop’ vrij makkelijk uit de fles laten ploppen. Zo houd je een heldere wijn over.
Een in essentie simpele oplossing die het produktieproces van champagne enorm vooruit heeft geholpen. Deze rémuage wordt nog altijd (nu meestal gemechaniseerd) toegepast om champagne helder op de markt te brengen.

Met haar onderneming bouwde de weduwe een fortuin op (al in 1821 verkocht ze maar liefst 280.000 flessen champagne), dat ze deelde met haar dochter en schoonzoon, een geldverkwistende graaf die erotische gedichten publiceerde. Maar het bedrijf liet ze na aan haar trouwe, verstandige zakenpartner. Gelukkig maar. Toen ze zich op haar vierenzestigste terugtrok zette Edouard Werlé het champagnehuis in haar geest voort.

Barbe-Nicole Clicquot Ponsardin overleed op haar negenentachtigste. De ongekroonde koningin van Champagne was toen zelf al lang uit de openbaarheid getreden. Maar haar naam was intussen al symbool geworden voor internationaal ondernemerschap, merkbewustzijn en technische vooruitgang. In de wereld van champagne is er maar één Grande Dame: Veuve Clicquot.

[05-02-19] veuve_clicquot_pr_beeld_500_kopie.jpg
Meer over Veuve Clicquot

Yellow Label is het heerlijk toegankelijke, vrolijke en vrolijk makende paradepaardje van het huis. Probeer ook eens de hand te leggen op een millésime of vintage champagne, uit een specifiek oogstjaar. La Grande Dame 1998 bijvoorbeeld is een complexe geouderde champagne. Gedroogde vijgen, hazelnoot, zomerbloesem, zachte kruidigheid: met ieder nipje kom je nieuwe smaken tegen.

In 2010 werden op de bodem van de Baltische Zee in een vergaan schip tweehonderd jaar oude Veuve Clicquot-flessen ontdekt. Ze bleken in zo’n verrassend goede conditie dat het champagnehuis een experiment startte met de opslag van champagnes op de zeebodem: Cellar in the Sea bevat een selectie flessen die in 2054 naar de oppervlakte zullen worden gehaald.

Ter ere van de Franse zakendame looft het champagnebedrijf de jaarlijkse Veuve Clicquot Ponsardin Zakenvrouw van het Jaar-prijs uit.

De Amerikaanse cultuurhistorica Tilar Mazzeo schreef in 2008 een aangenaam leesbare biografie over la grande dame, vertaald als ‘De weduwe Clicquot: Het verhaal van de vrouw die aan de basis stond van een champagne-imperium’.



© RdL
Leven in Frankrijk #1 winter 2017/2018