« Sherry!?

EEN GOED GLAS WIJN BIJ RETOUR EN BOURGOGNE

6

jul

2017

In ‘Retour en Bourgogne’ raken drie volwassen kinderen met elkaar geconfonteerd na de dood van hun vader. Een klassieke verhaalopzet, in dit geval tegen de achtergrond van een van ‘s werelds meest bewonderde wijnstreken: Bourgogne. Regisseur Cédric Klapisch is duidelijk een wijnliefhebber.
Acht wijnwetenswaardigheden die dit liefdevol gemaakte Franse wijndrama nog leuker maken.


Lapjesdeken


De Romeinen maakten er al wijn, en benedictijnse monniken brachten de beste wijngaarden nauwkeurig in kaart. Met de Napoleontische wetgeving, die bepaalde dat kinderen gelijkelijk erven, is Bourgogne zeer versnipperd geraakt: kleinschaligheid is de kracht van de wijnregio. Sommige ommuurde percelen, zoals Clos de Vougeot, zijn wereldberoemd.

Juliette (Ana Girardot), onzeker maar ook het meest begeesterde wijnkind, haar losbolliger broer Jérémie (François Civil) en de verloren zoon Jean (Pio Marmaï) moeten nu beslissen: samen het wijngoed bestieren, opsplitsen of elkaar uitkopen? De notaris die de erfenis regelt, maakt het ze er, met pijnlijk nieuws, niet makkelijker op. De harde werkelijkheid is nu eenmaal: hoe romantisch het ook lijkt, wijnmaken is hard werken en rijk word je er niet van.
[12-07-17] retour_en_bourgogne_3.jpg

Twee druiven


Slechts twee druiven zijn de grote sterren van Bourgogne. Pinot noir is een kieskeurig zwart druifje dat een opmerkelijk lichtgekleurde rode wijn oplevert, heerlijk geurend naar bosaardbeien en besjes enerzijds en aarde, herfstbos en specerijen als nootmuskaat anderzijds.
In de familiewijngaarden staat zo te zien ook de witte evenknie en tegenpool: flexibele wereldreiziger chardonnay. Wijnmakers op alle continenten beschouwen de spannend elegante Bourgogne-wijnen, met klinkende herkomstnamen als Vosne-Romanée en Puligny- Montrachet, als lichtend voorbeeld.

Plukken


Het klinkt zo simpel: druiven rijp, plukken maar! Waarom staan Jean, Juliette en Jérémie dan uitvoerig te discussiëren in het veld: dinsdag plukken, of toch donderdag? De laatste fase van het zomerseizoen bestaat voor een wijnmaker uit proeven en nog eens proeven. Zijn de schilletjes en de pitjes rijp? Hebben de vruchtjes genoeg suikers om tijdens de vergisting het juiste alcoholpercentage te krijgen? En hebben ze tegelijkertijd nog voldoende zuren? Zuren geven wijn ‘ruggegraat’ , en fungeren als conserveringsmiddel. Zonder goede zuren is een wijn geen lang leven beschoren.

En dan is er nog iets: het weer. Plukken net na een regenbui bijvoorbeeld doe je liever niet, omdat de druiven dan meer water en minder smaak hebben. Juliette, die moet beslissen, heeft niet alleen voortreffelijke smaakpapillen en chemische kennis nodig, dit is voor haar ook het moment om een eigen stijl te kiezen.
Een wijnmaker is boer, ambachtmens en kunstenaar tegelijk.


Oude vs nieuwe wijnwereld


Oudste broer Jean vertrok tien jaar geleden: altijd maar diezelfde wijngaarden rond het familiehuis. Hup, de wereld in! Inmiddels heeft hij een wijndomein aan de andere kant van de aardbol, in Australië. Zijn ringtone: de Australische hardrockband AC/DC. Wijnmakers in ‘nieuwe’ wijnlanden zoals Nieuw-Zeeland, Verenigde Staten en Australië zijn vaak no nonsense types die, onbelast met lange tradities, er op los experimenteren.
Zo hebben de relatieve ‘jonkies’ in de wijnwereld voor grote ontwikkelingen gezorgd. Oogstmachines, roestvrijstalen tanks, slimme irrigatie, wijntoerisme en de schroefdop: onze supermarkten zouden nu niet vol staan met technisch goedgemaakte, betaalbare wijn als de wijnwereld niet vanaf de jaren zeventig grondig was opgeschud door globalisering.

Jean lijkt zijn geboorteplek én bijkomende tradities overigens inmiddels te herwaarderen. ‘In Australië maken we wijn voor de komende twee jaar. Hier voor de komende tien, twintig jaar’, verzucht hij, twijfelend of hij moet blijven of teruggaan naar Australië. Ondertussen worstelt broer Jérémie met een schoonvader die Bourgogne-grond vooral als speculatiemateriaal lijkt te beschouwen. Het credo ‘het land is van ons en wij zijn van het land’ heeft niet voor iedereen dezelfde betekenis. [12-07-17] retour_en_bourgogne_1.jpg

Wijn is geschiedenis


Uit de kelder komen bestofte, met schimmel bedekte flessen tevoorschijn, en verlekkerd proeven de drie erfgenamen wijnen die hun vader jaren geleden maakte.
Met het openen van een fles wijn stap je in een soort tijdmachine. Wijnmakers kunnen vaak, járen later, tot in detail het groeiseizoen van iedere wijn terughalen: ‘die hagelbui toen, op 6 mei, heeft ons een kwart van de oogst gekost, maar wát een goed jaar’. Voor hen zijn wijnen kinderen die opgroeien. Ook voor een wijndrinker is een fles een mooie momentopname: ‘2002, tja wat deed ik toen?’

Voor Juliette en haar broers zijn de oude flessen meer dan een optelsom van smaak en geur: de wijnen zijn een soort familiealbum, startpunt voor herinneringen aan hun jeugd en aan hun ouders die ze vanaf piepjonge leeftijd leerden ruiken en proeven.


Vier seizoenen


Weelderige druivenstokken vol fruit - in Bourgogne zie je ze eind augustus, begin september - leveren de fraaiste plaatjes op. Maar een druivenplant kent verschillende seizoenen: in het voorjaar ontpoppen de eerste blaadjes en miniscule bloemetjes, in het najaar krijgen veel druivenbladeren schitterende herfstkleuren.
In de winter, wanneer de stokken er kaal en grauw bijstaan, gaat de druivenboer het veld in om te snoeien – niet zelden in barre kou. Dan is er ineens niks romantisch meer aan, zo’n wijngaard.


Geduld


Goede wijn dwingt tot geduld. Alles in de produktie van kwaliteitswijn vraagt om tijd. Decenniaoude druivenplanten leveren weinig jubelend groen en des te betere, geconcentreerde trossen op. Goed gemaakte wijnen worden beter, spannender, kortweg interessanter als ze een jaar of wat in de kelder mogen rusten en dan nog verder rijpen in de fles.
De drie erfgenamen worstelen met geldkwesties, maar zien ook hun rijkdom: ze hebben druivenstokken van in de tachtig, die fantastische druiven geven. Daar kan geen dikke bankrekening tegenop. [12-07-17] retour_en_bourgogne_2.jpg

Zonder wijn (of bier) geen wijn


In oogsttijd staat de familiewijngaard ineens vol twintigers in korte broek. Hipsters, studenten, rondtrekkende avonturiers die geen Frans spreken: Juliette heeft moeite ze in het gareel te houden, aan haar natuurlijke overwicht mag ze nog werken. Maar iedere wijnmaker heeft rond oogsttijd extra handen nodig, in het veld en in de kelder.

Broer Jean snapt dat je seizoenswerkers een beetje moet vertroetelen na hard werken. Hij richt, ter afsluiting van de oogst, een feestmaal aan waar de wijn zo rijkelijk vloeit dat een en ander uit de hand loopt. In zijn tweede thuisland Australië sluiten plukkers de snikhete dagen doorgaans af met koud bier. Daar geldt: ‘It takes a whole lot of beer to make wine.’



© RdL
Trouw
6 juli 2017