« Asperges & wijnAH: nieuwe look, nieuwe wijnen »

ZUID-AFRIKA: 20 JAAR DEMOCRATIE & WIJN

5

mei

2014

In de eerste achttien jaar van zijn professionele leven maakte Rydal Jeftha niet één keer promotie. Als assistent inkoper voor een fruitsapbedrijf nam hij allerlei taken over van zijn baas toen die op een gegeven moment ziek werd. Maar toen die positie eenmaal vrij kwam, werd Jeftha gepasseerd. “Manager, dat was een white man’s job.”

Voor een gekleurde Zuid-Afrikaan waren de toekomstperspectieven tijdens het Apartheidstijdperk uiterst gering. Met de eerste democratische verkiezingen, in april 1994, veranderde dat. Nu is Jeftha (54) een succesverhaal in een sector die van de ‘transformatie’ enorm heeft geprofiteerd: de wijnindustrie.
foto: Erica Moodie / WoSA

De beëindiging van de internationale handelsboycot tegen het land maakte de weg vrij voor export: verliet in 1993 25 miljoen liter wijn het land (veelal via een landelijke coöperatie met een monopoliepositie), in 2012 was dat ruim 400 miljoen liter (bijna de helft van de totale productie). Zuid-Afrikaanse wijnmakers, jarenlang verstoken van wereldwijde kennisuitwisseling, kwamen er halverwege de jaren negentig met een schok achter hoezeer de kwaliteit van hun wijn achterbleef bij Australische of Chileense wijn.

Die achterstand hebben ze rap ingehaald: niet alleen is de gemiddelde technische kwaliteit van Zuid-Afrikaanse wijn omhoog gegaan, het aantal kleine tot middelgrote ondernemingen dat zich richt op kwaliteit – minder op kwantiteit – is flink toegenomen.

Sommige dingen zijn echter weerbarstig, die verander je niet zomaar: land, oftewel wijngaarden, is nog veelal in blank bezit, terwijl de handen die de druivenstokken onderhouden nog meestal gekleurd zijn. Begin 2013 eisten druivenplukkers, net voor de oogst, een verhoging van het minimumdagloon van zo’n 70 rand (4,75 euro).

Wijnbedrijf Koopmanskloof, gevestigd in Zuid-Afrika’s bekendste wijnregio Stellenbosch, is exemplarisch voor twintig jaar democratie en vrije handel. Produceerde het wijnbedrijf voorheen vooral bulkwijn, met de komst van algemeen directeur Rydal Jeftha veranderde de koers: “We selecteerden onze beste wijngaarden en zorgden dat de kwaliteit van die druiven verder omhoog ging. In de wijnkelder kozen we voor goede vaten en goede blends.”

Nu gaan de chenin blanc-, pinotage, chardonnay- en cabernet sauvignonwijnen in flessen met ingetogen etiketten. Jeftha zorgde ook dat Koopmanskloof een Fairtrade certificering kreeg. Eerder had hij Thandi, ’s werelds eerste Fairtrade wijnlabel, met veel succes internationaal ‘in de markt’ gezet. Vooral in Zuid-Afrika heeft Fairtrade een hoge vlucht genomen: in 2012 produceerde het land tweederde van de 21,8 miljoen verkochte flessen Fairtrade wijn.
foto: Erica Moodie / WoSA

Koopmanskloof is al sinds 1895 in handen van de familie Smit. De inmiddels overleden vorige eigenaar, Stevie Smit – op foto’s in Jeftha’s kantoor een boomlange vent met Nederlandse voorouders – voerde na de eeuwwisseling in de bedrijfsstructuur veranderingen door, die voor 1994 ondenkbaar waren geweest. Smit maakte de druiventelers van wie hij zijn fruit betrok, mede-eigenaar van de onderneming.

Nu is Koopmanskloof grotendeels in handen van gekleurde aandeelhouders. 18% is van een trust die 66 medewerkers vertegenwoordigt, 33% is van Rydal Jeftha. De overige 49% is in bezit van de erfgenamen Smit, die daarnaast nog altijd volledig eigenaar zijn van de wijngaarden. Het wijnhuis is aangesloten bij verschillende programma’s voor biodiversiteit en natuurbehoud, en voor eerlijke arbeid en ethische handel.

Jeftha noemt zichzelf graag bescheiden. Maar toch. “Ik heb van Thandi een groot, bekend merk gemaakt. De Koopmanskloof wijnen zijn meerdere keren verkozen tot beste Fairtrade wijn. We exporteren naar acht landen.” (In Nederland is Koopmanskloof verkrijgbaar bij supermarkten als Plus, Spar, Coop en MCD). Hij kijkt tevreden uit over de vallei waar Nederlanders in de 17e eeuw begonnen met handel drijven met lokale bewoners. Vandaar: Koopmanskloof.

“Ik probeer een rolmodel te zijn. Ik heb laten zien dat het mogelijk is, dat een gekleurde veel kan bereiken. Sommige zwarten vinden dat ze rechten hebben op van alles. Ik heb nooit rechten opgeëist, ik heb hard gewerkt.” Had hij zelf een rolmodel? “Nou, Nelson Mandela heeft me erg geïnspireerd: wees bescheiden en kijk niet achterom maar vooruit, dat heb ik van hem geleerd.”
foto: Erica Moodie/WoSA

Voor zijn eigen kinderen is Jeftha alvast een rolmodel gebleken. Zijn dochter studeerde in 2011 af als wijnmaker. Opmerkelijk, want de wijnwereld is niet de eerste suggestie die gekleurde Zuid-Afrikaanse kinderen aangereikt zullen krijgen. Als je kunt gaan studeren, waarom dan kiezen voor een onzekere bedrijfstak die gevoelig is voor economische schommelingen, afhankelijk is van goede oogsten, en onderhevig is aan klimaatveranderingen, trends en modes?

Zijn ogen glimmen van trots. Jeftha: “Ik nam haar mee naar de druivenvelden, waar mensen fysiek hard werken. Wil je dit echt? Ik nam haar mee naar de kelder, waar je vijf maanden per jaar op kaplaarzen loopt. Wil je dit echt? Ik nam haar mee naar een wijnwinkel waar honderden wijnetiketten elkaar beconcurreren. Wil je dit echt? Ja, zei ze.”


© RdL
Trouw
5 mei 2014