« La Casa de PapelCobain **** »

ZAMA ***

5

apr

2018

Op het strand staat een man met driehoekige hoed, een sabel aan zijn heup, zijn haar naar achteren gebonden. Hij tuurt verlangend over het water, terwijl buiten beeld kinderen giechelen. Het is 1790 en officier Don Diego de Zama (Daniel Giménez Cacho) is zijn uitzending door de Spaanse kroon naar deze niet nader genoemde plaats in Paraguay meer dan zat. Zama wacht. Op brieven van zijn vrouw. Op salaris. Op promotie, of tenminste eer van zijn werk. En bovenal op overplaatsing.

De Argentijnse filmmaakster Lucrecia Martel (1966), een van de belangrijkste stemmen van de Argentijnse cinema van de laatste twee decennia, maakte eerder hedendaagse films rond vrouwen, ‘La niña santa’, ‘La Mujer sin cabeza’. Met ‘Zama’ duikt ze de geschiedenis in, via een man. Niet het soort macho dat je zou verwachten in een drama over Spaans kolonialisme. Eerder een gefrustreerde ambtenaar die twijfelt aan alles wat hem zekerheid en status gaf. [03-04-18] zama.jpgMartel bewerkte de in de Spaanstalige literaire wereld bewonderde roman van Antonio di Benedetto uit 1956, die in monoloog de toenemende wanhoop en paranoia van Zama beschrijft. De regisseuse kiest een vergelijkbaar perspectief door de camera dicht op haar hoofdrolspeler te houden, ook wanneer er zich buiten beeld iets afspeelt.

Die wat korzelige manier van werken maakt van ‘Zama’ een wat ontoegankelijke film, van de kijker wordt geduld gevergd om de traag voortschrijdende tijd in Zama’s bestaan mee te ervaren.

Ondertussen creëert Martel wel fascinerende, radicaal eigen beelden van een eerder pluriforme dan hiërarchische samenleving. Indianen, zwarte bedienden en een voortdurende stroom dieren als honden, alpaca’s en paarden zijn geen gedienstige muurbloempjes, ze eisen regelmatig in beeld de aandacht op. De Spaanse zendelingen mogen rijkgeborduurde jassen en jurken dragen, hun kleding en pruiken zijn tegelijkertijd zo vaal (en onpraktisch) dat ze er weinig statuur aan ontlenen. De glamour van het Spaanse hof is ver te zoeken.

De film kwam met een relatief bescheiden budget van de grond, dankzij een flinke schare internationale producenten. De Spaanse regisseur Pedro Almodóvar gaf zijn steun, net als de Mexicaanse acteur Gael García Bernal, de Amerikaanse acteur Danny Glover en het Nederlandse produktiehuis Lemming Film. Misschien een wel zo passende achtergrond van een film die zo’n eigengereide blik op kolonialisme, en de ondermijning van de machthebber, werpt.

Met haar vertelling rond weinig aangename mensen in een onaangename omgeving, maakt Martel het zichzelf en de kijker niet makkelijk. En toch blijven sommige beelden bij. De aanval door oranje geverfde Indianen, die vanuit hoog gras opduiken. Of een boottochtje van Zama die, in deplorabele toestand, door een juichend groen landschap van kroos en hoge palmen wordt vervoerd.
Mooie momenten in een eerder abstracte, intellectuele dan emotionele film.

Zama
Regie: Lucrecia Martel
Met Daniel Giménez Cacho, Lola Dueñas, Juan Minujin
***


© RdL
Trouw
5 april 2018