ARCHIEF

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

« Oscars 2018 vooruitblikBankier van het verzet *** »

LEON VERDONSCHOT OVER HET SCHOONMAKERSPARLEMENT

8

mrt

2018

Ze werken stilletjes, wanneer anderen niet kijken. Schoonmakers zijn de onzichtbaren in onze samenleving. Dat veranderde, een beetje, toen ze zich met een lange staking in 2010 roerden. En sinds ze, verenigd in het Schoonmakersparlement, structureel van zich laten horen: meer loon, meer respect! Leon Verdonschot volgde een jaar lang schoonmakers die trots hun werk uitvoeren. ‘Zonder mij kan een chirurg zijn werk niet doen.’

Ooit was hij zelf schoonmaker: een vaste vakantiebaan. Nu, jaren later, herinnert Leon Verdonschot zich nog wat er meestal gebeurde wanneer hij met emmertje en mop een werkruimte van de chemische fabriek DSM in Geleen, binnenkwam: mensen keken even op, en gingen verder met hun werk. ‘Zo raar. Ik zei goedemorgen, en niemand zei iets terug. Ik voel me daar nu nog beledigd over.’

[12-04-18] schoonmakersparlement_280_2.jpgDe emotionele verwantschap was er al. Toen kwam er een concrete aanleiding om ‘Het Schoonmakersparlement’ te maken. Journalist (De Groene Amsterdammer), schrijver (‘Hart tegen hart’), televisiemaker (‘Wintergasten’) Verdonschot stond eens op het hoofdkantoor van vakbond FNV even te wachten, toen zijn oog viel op een grote foto aan de muur. Een groepsportret van zeventig mensen.

‘Aan hun gezichtsuitdrukking kon je zien dat ze geen makkelijk leven hadden gehad. Ze keken strijdbaar, ik stel me zo voor dat dat de opdracht was geweest van de fotograaf. Wie zijn dit? vroeg ik. “Dit zijn de leden van het Schoonmakersparlement.” Had ik nog nooit van gehoord.’

Dezelfde avond nog begon Verdonschot aan een filmplan. ‘Ik zag een staalkaart van de onderkant van de arbeidsmarkt, een zeer gemêleerd gezelschap van mensen die elkaar waarschijnlijk niet eens allemaal verstaan, maar samen in beweging zijn, samen een emancipatiestrijd voeren. Dit is een film, dacht ik.’

Taal blijkt inderdaad een terugkerende hobbel, gedurende het jaar dat de filmmaker vier parlementsleden volgde. Ze spreken Marokkaans-Nederlands, Ghanees-Nederlands, of Engels-Nederlands-met-een-Limburgs accent: de vergaderingen onder leiding van parlementspresidente Khadija Tahiri hebben taaie, verwarrende momenten.

Voor de organisatie van het parlement biedt de overkoepelende FNV een sturende hand, vertelt Verdonschot. Wanneer een actievoerster moeizaam een tekst vol lastige woorden als ‘verantwoordelijkheid’ heeft voorgelezen, eindigt hij met de camera op haar brede lach van opluchting zodra de taak is volbracht.
[12-04-18] leon_verdonschot.jpgMooi zijn ook momenten waarop vakbondsleden in strijdlustig gezang uitbarsten – begeleid door een man met gitaar. ‘Schoon genoeg! Wij gaan door!’ klinkt het ferm, de taalbarrières even terzijde. Alsof we teruggaan in de tijd en de socialistische ‘Internationale’ horen nagalmen.

Verdonschot: ‘Grappig, voor veel mensen is de arbeidersstrijd iets van de vorige eeuw. Maar samen liederen zingen en je vuist, mét gele handschoen, in de lucht ballen is voor schoonmakers een dagelijkse realiteit. Onzekerheid over je contract, je rooster, je inkomen heeft een enorme impact op je leven, geluk en welzijn. Dat heeft me deze film wel weer geleerd.’

Niet alleen taal, ook culturele verschillen kleuren de onderhandelingen. De meeste schoonmakers ogen te timide om de confrontatie aan te gaan met werkgevers, of petities aan te bieden aan bestuurders als burgemeester Aboutaleb of directieleden van de TU, waar ze hun schoonmaakwerk verrichten.

‘Een mening uiten, dwarsliggen, voor de meeste schoonmakers is het iets nieuws. Velen zijn heel onwennig met democratie’, zegt Verdonschot. ‘Dit zijn geen beroepsdemonstranten, ze zijn juist heel gezagsgetrouw. En ze hebben een beroepseer. De meesten moeten veel taal- en psychologische barrières, zoals schaamte en angst, overwinnen om zelfs maar naar bijeenkomsten te komen.’

‘Meneer Mohammed’ bijvoorbeeld, al meer dan twee decennia in dienst van schoonmaakbedrijf Gom, maakt tegenover werkgever ‘meneer John’ meteen duidelijk dat de spandoeken om hem heen allemaal niet zo kwaad bedoeld zijn. ‘Moeten we de straat op, moeten we als gekken schreeuwen’, vraagt hij zich hardop af. Verdonschot: ’Eigenlijk zegt hij: kunnen we dit niet gewoon overslaan, we wíllen helemaal niet demonstreren.’

In 2010 kregen de schoonmakers veel voor elkaar door drie weken lang het werk neer te leggen. De langste staking in Nederland sinds 1933, zegt Verdonschot. Treinstations puilden uit met menselijke rotzooi. ‘De schoonmakers hadden de steun van het publiek, heel knap. Het grappige is natuurlijk dat iedereen zich realiseert: o ja, dat afval komt natuurlijk van mijzelf.’

Verdonschot filmde een reeks heerlijk geestige momenten waarop juist die confrontatie opspeelt. Zodra schoonmakers Nadine en Solomon met hun spulletjes kantoorruimtes binnenstappen voel je het ongemak. Sommige kantoormensen negeren de schoonmakers [12-04-18] schoonmakersparlement_1.jpgzo lang mogelijk. Anderen houden licht geërgerd hun spullen in de lucht terwijl hun bureau wordt afgestoft. Anderen gaan ostentatief coöperatief opruimen.

‘Heel grappig ja, om te zien hoe mensen zich verhouden tot schoonmaakwerk’, zegt Verdonschot. ‘Ik denk dat de grootste confrontatie is dat je werk uitbesteedt waarvan je eigenlijk vindt dat je het zelf zou moeten doen, en dat je letterlijk een klasseverschil voelt. Ik heb veel van die schoonmaakscènes gedraaid, echt fascinerend om naar te kijken.’

Sinds de staking is het zelfvertrouwen van schoonmakers toegenomen, denkt Verdonschot. Ze weten welk pressiemiddel ze achter de hand hebben: bij de laatste cao-onderhandelingen was de grootste overwinning dat die zonder acties tot een goed einde kwamen. Daarmee hebben de parlementariërs al iets bereikt waar het de meesten boven alles om te doen was: respect. Iets voor elkaar krijgen zonder te hoeven dreigen.

Ze mogen stilletjes hun werk doen, schoonmakers zijn minder onzichtbaar geworden. Zoals schoonmaker Solomon zegt: ‘Als deze stoel niet schoon is wil niemand er op zitten.’

Het Schoonmakersparlement is te zien tijdens het Movies that Matter Fesival


© RdL
Trouw
8 maart 2018