ARCHIEF

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

« Brideshead RevisitedFrans Weisz over 50 jaar Filmacademie »

BORN INTO BROTHELS

19

sep

2008

Zes jaar lang bracht fotografe Zana Briski een paar maanden per jaar door in de rosse buurt van Calcutta. Ze leerde er prostituees kennen en kreeg steeds meer toegang tot hun leven. Maar Briski kreeg oog voor iets anders: hun kinderen. Meisjes in kleurige jurken en een ringetje in hun neus, die thee schenken en dweilen. Jongens met vliegers op het dak, die klanten moeten nalopen wanneer ze niet betalen.
Briski besloot, samen met co-regisseur en cameraman Ross Kauffman, niet alleen de Indiase kinderen te filmen, maar ze zelf fotocamera’s te geven. ‘Ik wilde de wereld door hun ogen zien.’

Wekelijks komen ‘tante Zana’ en een groepje van acht bij elkaar om de foto’s te bespreken die de kinderen hebben gemaakt. Portretten van vriendjes, beelden van smalle volle stegen, natte voetstappen op de vloer, een slapende baby, een poes op een muurtje, een zelfportret. Ze giechelen om elkaars foto’s en kiezen de mooiste uit.
Het zijn soms nonchalante, dan weer intieme dagelijkse plaatjes die in ‘Born into Brothels: Calcutta’s Red Light Kids’ iets duisters en zwaarmoedigs krijgen door de situatie waarin ze zijn gemaakt. ‘De vrouwen vragen me “wanneer ga jij in het vak?” Het duurt niet lang meer’, vertelt Kochi, een verlegen meisje met staarten in haar haar en een lieve lach. Ze kijkt ernstig naar beneden.

Met de camera’s lijkt Briski de kinderen een wapen in handen te willen geven om zich te verweren tegen een sombere toekomst van armoede, analfabetisme en criminaliteit die onherroepelijk lijkt. ‘Ik ben geen sociaal werker, geen leraar’ zegt ze in de film. Maar eigenlijk is ze beide juist wél. Ze neemt het groepje mee, in de bus, voor een dagje naar het strand. Heeft iedereen z’n camera? vraagt ze voor vertrek. Ja hoor, even later staan de kinderen, tot hun kuiten in de golven, er driftig op los te klikken. En Briski zet ook de volgende, begrijpelijke stap: ze probeert ‘haar’ kinderen de hoerenwijk uit te krijgen en op kostscholen geplaatst te krijgen. Ze probeert ze te redden.
En zo dringt de vraag zich op: is de camera het middel of het doel? Draagt een ‘metablik’ bij aan zelfredzaamheid, aan trots en eigenwaarde? Kunnen de kinderen ons beelden laten zien die anders verborgen zouden blijven? Kan een glazen lens hun blik verruimen?

De in London, in een Iraaks-Pools-Joodse familie geboren Briski (1966), tegenwoordig woonachtig in New York, verwonderde zich nogal over het succes van de film, die werd onderscheiden met onder meer de publieksprijs van het Sundance Film Festival en een Oscar voor beste documentaire.‘Born into Brothels’ was eerder intuïtief dan doelbewust ontstaan, legde ze uit in een interview.
Maar verbazingwekkend is alle lof niet. Briski en Kauffman slagen erin een warm groepsportret te maken van levendige, dansende, springerige, grappende kinderen tussen de acht en twaalf jaar, die onder erbarmelijke omstandigheden opgroeien en pas voor het eerst werkelijk opgemerkt lijken te worden op het moment dat hun foto’s worden gezien.
Bij de opening van een tentoonstelling van hun werk in een plaatselijke boekwinkel staan ze even overdonderd als trots de media en andere belangstellenden te woord. Het is een gouden moment in de film én in hun leven. De foto’s zijn ook elders in de wereld te zien geweest: Amnesty International heeft ze bijvoorbeeld voor een kalender gebruikt. Deze aandacht heeft Briski in staat gesteld met de stichting Kids With Cameras vergelijkbare projecten voor kinderen in Caïro, Jerusalem en Haïti op te zetten.

Het is een mooi idee dat kinderen met weinig perspectieven hun kijk op de wereld kunnen verscherpen door hun kijk op zichzelf een slag te draaien. De vraag is alleen of het echt zo werkt. Het is aandoenlijk om te zien met hoeveel energie de fotografe zich in de chaotische Indiase bureaucratie stort om de kinderen met het juiste papierwerk een duwtje in de rug te geven.
Maar het getuigt van misschien nog meer moed om toe te geven dat de goede bedoelingen op termijn helemaal niet het beoogde effect zullen hebben. Kauffman en Briski laten het in hun epiloog een beetje in het midden, maar lijken realistisch genoeg om te weten dat het voor sommige van hun protégées zal blijven bij een herinnering aan een gouden moment.

Born into Brothels: Calcutta’s Red Light Kids
Movies that Matter DVD box #3


©RdL
Trouw
19 september