ARCHIEF

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

« Het Kleine Spookje LabanDeception »

THE SECRET LIFE OF WORDS

5

sep

2008

Een ernstig verwonde man op een olieplatform. Een verpleegster, speciaal ingevlogen, die zijn brandwonden verzorgt. Josef (Tim Robbins), blind, kletst er vanuit zijn ziekbed op los. Of ze getrouwd is, of ze mannen liever wel of niet besneden ziet, wat de kleur van haar haar is, wil hij weten. [09-01-09] secret_life_of_words.jpg
Hanna (Sarah Polley), doof, zwijgt liever. Ze heeft van stilte zo haar routine gemaakt. Van eenzaamheid trouwens ook: het booreiland, een wonderlijk geconstrueerd universum temidden van oneindig lijkend water, is perfect voor iemand die graag compleet met rust gelaten wordt. Wanneer Hanna niet wil luisteren zet ze gewoon haar gehoorapparaat uit.

De Spaanse regisseuse Isabel Coixet (haar nieuwste film ‘Elegy’ draait nu in de bioscopen) kiest in het oorspronkelijk getitelde ‘La Vida Secreta de las Palabras’ een uitzonderlijke plek op aarde om twee gekwetste zielen bij elkaar te brengen en langzaamaan de verhalen los te weken die hen hebben gemaakt tot wie ze nu zijn. Omringd door andere eenlingen - een muzikale kok die in de straffe zeewind tevergeefs zijn basilicum koestert, een verlegen oceanograaf die de golven telt – vertelt Hanna de patiënt uiteindelijk haar persoonlijke geschiedenis. Die doet hem voor het eerst zwijgen.

Coixet droeg haar film, in eigen land veelvuldig bekroond met ondermeer Goyas voor beste film en scenario, op aan Inge Genefke. Deze Deense arts gaf halverwege de jaren zeventig gehoor aan een oproep door Amnesty International aan de medische wereld om zich te verdiepen in de specifieke zorg voor martelslachtoffers. Ze richtte de Rehabilitation Council for Torture Victims op, dat in 1986 een internationale organisatie werd.
Nu zorgt het IRCT voor onderzoek naar en voorlichting, documentatie en publicaties over de gevolgen van marteling, in samenwerking met traumacentra en psychosociale instellingen over de hele wereld.

In de film komt Genefke voor, gespeeld door Julie Christie in een bescheiden maar cruciale rol als een gedreven vakvrouw die het bijna overbodig lijkt te vinden te moeten uitleggen wat haar werk ondermeer behelst: het vastleggen van honderden, duizenden verhalen van mensen die onmenselijke ervaringen hebben overleefd.
[09-01-09] secret_life_3.jpgGenefke maakt zich in de film sterk voor wat steeds meer wordt onderkend: het belang van orale geschiedschrijving.
Steven Spielberg gaf met de Survivors of the Shoah Visual History Foundation de aanzet voor een wereldwijd opgezette beeldbibliotheek van Holocaustgetuigenissen. Na ‘9/11’ namen onderzoekers van de Oral History Research Office van Columbia University onmiddellijk het initiatief verhalen van Newyorkers te verzamelen.
Wanneer Hanna eenmaal begint te praten, snap je haar eerdere stelselmatig zwijgen wel: sommige verhalen wil niemand horen. Reden te meer om formele archieven met getuigenissen aan te leggen. Is het niet om slachtoffers de kans te geven misschien wel voor het eerst te vertellen wat nauwelijks in woorden te vatten valt, dan wel om het ontkenners van geweld en genocide zo moeilijk mogelijk te maken.

Filmmaakster Coixet creëert een reeks koel getinte, sobere beelden: veel grauw metaal tegen een achtergrond van grijs water. De bleekblonde Sarah Polley valt er met kleur- en vormloze kleren bijna als een menselijke kameleon tegen weg. De Canadese, politiek geëengageerde actrice is, zoals ze eerder liet zien in films als ‘The Sweet Hereafter’ en ‘My Life without Me’ een meesteres in het spelen van ernstige, in zichzelf gekeerde vrouwen die zichzelf als het ware onzichtbaar kunnen maken. Pijnlijk om naar te kijken.
[09-01-09] secret_life_2.jpgEn dat is natuurlijk precies wat de regisseuse met haar film beoogt: laten zien dat het afgrijselijke geweld dat losbarstte met het uiteenvallen van Joegoslavië, ertoe heeft geleid dat nog steeds ontelbare mensen binnen Europa in een soort shocktoestand door het leven gaan. “Oorlog vindt altijd ergens ánders plaats”, blikt Hanna terug op die tijd. Ze geloofde destijds de horrorverhalen gewoon eerst niet. Nu is ze een klein, stil vogeltje dat uitsluitend appels, witte rijst en kip eet. Een permanent verbod op plezier, uit schuldgevoel dat zij overleefde?

Het duurt een halve film voordat we haar voor het eerst zien lachen. Het is een even betoverend als ontluisterend moment. Maar het geeft je het idee dat Hanna, door haar verhaal aan Josef te vertellen, zichzelf een kans geeft om weer iets van de vitaliteit terug te krijgen die ze ooit moet hebben gehad.

Movies that Matter DVD box

©RdL
Trouw
5 september 2008