ARCHIEF

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

« China BlueControl »

HET SIDEWAYS EFFECT

29

sep

2007

In 2004 was Sideways een sympatieke kleine film over twee veertigers die hannesen met het leven. Nu is Sideways een begrip. Althans in Santa Barbara County, het wijngebied even ten noorden van Los Angeles waar de bejubelde, veelvuldig bekroonde en ook in Nederland succesvolle film grotendeels werd opgenomen.
[16-01-09] sideways_fles.jpg
Het wijntripje dat Miles (Paul Giamatti) en Jack (Thomas Haden Church) maken tijdens Jacks laatste dagen als vrijgezel, blijkt voor veel bioscoopbezoekers zo idyllisch dat Santa Barbara County tegenwoordig te maken heeft met serieus Sideways [18-01-09] sideways_snuiven.jpgtoerisme: liefhebbers die komen voor de Sideways-ervaring, Sideways-wijnen willen drinken en Sideways-plekken willen bezoeken.

Lokale ondernemers springen daar handig op in. Wie nu als toerist de VVV binnenstapt van Solvang, het ooit door Denen gestichte dorpje dat in de film figureert, grijpt eerst naar Sideways the Map, een uitvouwbare plattegrond van de omgeving waarop talloze lokaties staan aangegeven die in Sideways te zien zijn.
De wijnproeverijen en restaurant The Hitching Post, waar de gescheiden, gefrustreerde Miles oude bekende Maya (Virginia Madsen) tegenkomt, met wie hij zijn liefde voor wijn deelt. De schitterende druivenvelden waar Jack en Miles doorheen rijden (en rénnen, tijdens een ruzie) en het motel met een [16-01-09] sideways_mapcover.jpgwindmolen waar ze verblijven. Het wijnhuis waar Jack Stephanie (Sandra Oh) ontmoet, de flirterige wijnschenkster die hem doet twijfelen aan de wijsheid van zijn voorgenomen huwelijk, en het restaurant waar het viertal een avond met veel wijn doorbrengt.

Wie vervolgens met de plattegrond in de hand de Sideways tour volgt ziet her en der bij de opritten van wijngaarden een bordje met de aanbeveling ‘As seen in Sideways’. En wie de wijnen die in de film worden geschonken, zelf wil proeven kan terecht bij een Sideways wijnbar of lid worden van de Sideways Wine Club.

“Sideways?” glimlacht Beverly Johansen, “ja, daar hebben we heel wat van gemerkt. Sommigen zijn er blij mee, anderen wat minder.” Johansen is manager van de Days Inn Windmill, het motel waar Miles en Jack vertoeven. De kamers zijn in Deense vakwerkstijl in twee bouwlagen gerangschikt rond een binnentuin met zwembad en bubbelbadje. De filmmakers kozen voor dit motel omdat schrijver Rex Pickett, op wiens gelijknamige boek de film werd gebaseerd, hier ooit tijdens het schrijven een tijdje doorbracht.

“Daar boven in die kamer hebben ze gefilmd”, wijst Johansen op een balkon pal boven het zwembad. In die kamer slapen ze, geeft Jack Miles kledingadvies (‘heb je geen andere schoenen?’), verwerken ze katers, negeert Miles de telefoontjes van Jacks verloofde en heeft Jack seks met Stephanie. Hier willen nu devote Sideways-fans overnachten, vertelt Johansen. “Ze willen persé die kamer en gaan dan daar de film bekijken. Er is geen dvd speler, maar die nemen ze zelf mee.” Hoewel, niet alle fans willen er slapen, zegt ze, want het is een rokerskamer.

De film heeft het motel veel goed gedaan, vervolgt Johansen, weduwe van ‘een volbloed Deen’. “Mensen komen zelfs vanuit Europa hier naartoe.” Al pratend stapt ze druk door de foyer in de voet van de molen om de ontbijtrommel van haar gasten op te ruimen, telefonische reserveringen aan te nemen en de folders in de bak naast haar balie te rangschikken. Ze gaan bijna allemaal over wijn: proeverijen, wijnfietsroutes, wijnworkshops, dagtripjes per bus door de wijnvelden.

[18-01-09] sideways_emmer.jpgMaar wie is er dan níet blij met Sideways? Johansen: “Ik heb verhalen gehoord van mensen die zich misdragen bij de wijnproeverijen, zoals de spuugemmer leegdrinken op de plek waar dat ook in de film gebeurt.” Daar is Miles verantwoordelijk voor. In Sideways hoort hij dat de roman waar hij jaren aan heeft gewerkt niet zal worden uitgegeven. Diep teleurgesteld stapt hij het proeflokaal binnen waar Jack al aan de bar hangt. Miles vraagt een heel glas in plaats van een proefbodempje. Wanneer hem dat wordt geweigerd pakt hij een spuugemmer en giet de inhoud klokkend in zijn mond, tot afschuw van de omstanders.

De scène werd opgenomen in Fess Parker Winery, een paar kilometer ten noorden van Solvang. De weg slingert door een paradijselijk Californisch landschap. Solvang mag er met z’n vakwerkhuizen, Deense banketbakkers, Deens vlaggen en tientallen zeemeerminnetjes uitzien als een tuttig Europees pretparkje, de omgeving is fantastisch mooi: op de glooiende heuvels rijen en rijen druivenranken of dikke grillige eiken, afgewisseld met lavendel- en aardbeienveldjes. Rond de huizen met diepe veranda’s staan perzikenbomen en bloeien rozen, oleanders en agapanthus.

Fess Parker Winery wordt omringd door velden waar chardonnay druiven nu hangen te rijpen in de warme zomerzon. Het wijnhuis werd in 1989 opgericht door de voormalige televisiester Fess Parker, die in de jaren vijftig en zestig schitterde in series als Davy Crockett: King of the Wild Frontier en Daniel Boone. Stapels dvd boxen liggen in de bezoekersruimte, tussen de flessen. Op alle etiketten prijkt een bontmutsje: Parker werd zozeer vereenzelvigd met de frontiersmen in bont en leer die hij speelde, dat hij van de [18-01-09] sideways_picnic.jpgbontmuts, met zo’n gestreepte wasbeertjesstaart er aan, zijn persoonlijke mascotte maakte.

Barrett is vandaag de wijnschenker. Geroutineerd schenkt hij iedere bezoeker achter elkaar vijf verschillende ‘Fess Parkers’ in en geeft bij ieder glas desgevraagd uitgebreide informatie over druif, produktiewijze en oogstjaar. “Misdragingen?” Hij trekt zijn wenkbrauwen hoog op. “Mensen die hier de spuugemmers leegdrinken? Nee, dat heb ik gelukkig niet zien gebeuren. Ik hoop dat ook nooit mee te maken.” Wel staan verderop aan de bar twee irritante Nederlanders met glimmende zonnebrillen en petten die vervaarlijk klotsen met hun glazen, luidruchtig met hun mobieltjes pielen en vervelende opmerkingen maken over andere bezoekers – in de waan dat niemand ze verstaat.

‘Het is een lastige druif om te verbouwen. Dunne schil, temperamentvol, vroegrijp. Het is geen taaie rakker, zoals cabernet. Die doet ’t overal, zelfs als je ‘m verwaarloost. De pinot heeft constant zorg en aandacht nodig. Hij doet ‘t alleen goed in kleine verborgen hoekjes van de wereld. En alleen de beste, meest geduldige wijnboeren kunnen er iets mee. Alleen iemand die de tijd neemt om de pinot te begrijpen kan alles eruit halen wat erin zit. De smaken zijn de spannendste, meest opwindende, subtielste en oudste van deze planeet.'
Een van de meest vertederende liefdesverklaringen uit de recente filmgeschiedenis is Miles’ ode aan de pinot noir, een druif die het goed doet in Santa Barbara County, een gebied dat afkoelt door de oceaanbries.

Het Sideways-effect is niet alleen merkbaar in de toeristenstroom, ook de druiventelers en wijnmakers hebben het gevoeld. Met het succes van de film kwam ook het succes van de druif. Volgens Paul Molleman van de Nederlandse afdeling van het California Wine Institute, nam in 2005 de vraag naar pinot noir wijnen met ruim 70% toe. Hij wijt dat aan Sideways. Zelfs in het jaar erna was er nog sprake van 22% groei. In de praktijk nam de jacht op pinot noir bizarre vormen aan. “Een tijdlang hadden we geen enkele pinot noir in het proeflokaal, alle flessen waren meteen uitverkocht. Het was een gekkenhuis”, zegt Fess Parkers Barrett.

Met al die enthousiastelingen in het achterhoofd begon voormalig wijnconsulent Dave Chambers de Sideways Wine Club, een virtuele wijnhandel die leden (uitsluitend binnen de Verenigde Staten) tweemaandelijks twee flessen uit de Santa Barbara regio toestuurt. De wijnpakketten zijn vernoemd naar de personages uit de film. Wie niks van wijn weet en eigenlijk alles wel lekker vindt neemt Jacks Favorites, voor liefhebbers van verfijndere bewaarwijnen zijn er Maya’s Favorites. Maar de populairste selectie is Miles’ Pinots: louter pinot noir.
Chambers snapt wel wat Sideways bij veel mensen heeft losgemaakt. “Amerika heeft een moeizame relatie met alcohol, de effecten van de Drooglegging zijn nog steeds voelbaar in strenge wetten in dit land”, zegt hij. “In Sideways is alcohol niet gevaarlijk, maar juist iets heel moois, iets wat je kunt delen en waarover je eindeloos kunt praten. De makers zijn liefhebbers, dat merk je. Daarom is de film zo goed.”

[17-01-09] sideways_bar_1.jpgEen paar maanden geleden opende hij in Solvang Tastes of the Valleys, a Sideways Wine Bar. In deze bescheiden bar, met wijnrekken tegen de muren en een open haard, heeft Chambers standaard zo’n 30 flessen open staan met wijnen die in de film worden gedronken, of uit dit gebied komen en hij ook goed vindt. Het publiek is gemengd, vertelt Chambers: Sideways-fans, wijntoeristen die na een avond proeven in het compacte Solvang zonder auto wandelend terug kunnen naar hun motel, en stamgasten die regelmatig komen kijken wat voor nieuws hij onder de kurk heeft.

Het is elf uur in de ochtend en de eerste klanten stappen binnen. Even later zit Rachel uit South Dakota, in Californië op vakantie met twee vriendinnen uit haar studententijd, aan de Sideways Tasting: een selectie van zes proefglazen wijnen uit het Sideways Wine Club pakket. De film heeft ze niet gezien. “Ik wilde Californische wijnen proberen, thuis in Sioux Falls kan ik die niet krijgen”, vertelt ze wat verontwaardigd. Het drietal is inmiddels toe aan het vierde glas. Barman Eric schenkt in en legt van alles uit over de pinot noir van wijnhuis Kynsi uit 2004. “Wat ik zo leuk vindt”, vervolgt Rachel, “is dat deze mensen hun enthousiasme met je delen. Ik ben geen kenner, maar ze geven me geen ongemakkelijk gevoel.” Ze neemt nog een slok. “Waarom smaakt deze nou zo zuur?”

‘Als iemand merlot bestelt, ben ik weg. Ik drink géén merlot!’
Miles is nogal uitgesproken in zijn voor- en afkeuren. De in grote aantallen aangeplante, populaire merlot druif kreeg dankzij Sideways een deuk in z’n imago.
Schenkt Chambers merlot? De wijnbareigenaar lacht. “Ongelooflijk, wat een impact dat ene zinnetje heeft gehad. De grap is dat Miles wél opschept over zijn Cheval Blanc uit 1961, wat een blend is met merlot. Maar nee, wij hebben nauwelijks merlot, want die druif groeit vooral in het noorden, waar het warmer is.”

Santa Barbara County, een gebied dat altijd een beetje in de schaduw stond van de noordelijker gelegen, internationaal bekendere wijnregio rond San Francisco, is dankzij Sideways voor een groot publiek op de kaart gezet. In de wijnindustrie is men daar blij mee. Sommige lokale bewoners mopperen dat ze tegenwoordig in hun ooit zo rustige dorpjes nu ineens overal in de rij moeten staan.

In Los Olivos, een fraai gehucht met huizen in Spaanse stijl, staat het gelijknamige restaurant waar Miles en Jack een avond uitgebreid eten met Maya en Stephanie en heel wat flessen wijn wegwerken. Het is een trendy eetgelegenheid met goed geklede gasten. De tafels staan anders dan in de film, maar de wijnkasten tegen de lange wand herken je meteen.
Drie terrasgenoten – vrolijke, sportieve vijftigers én wijnliefhebbers – zijn sceptisch over de Santa Barbara hype. De wijnprijzen zijn te hoog, vinden ze. “Maar wat wil je, mensen uit Los Angeles laten zich hier nu per limousine rondrijden, van wijngaard naar wijngaard. En maar drinken.” Santa Barbara County was ooit een goed bewaard geheim, nu is de sfeer veranderd. “Vroeger was proeven overal gratis. Nu moet je betalen! Ja, dan krijg je er wel een glas bij, maar wie wil er nou een glás? Je komt om te drinken!”

©RdL
HP/De Tijd
28 september 2007