ARCHIEF

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

« The Dictator Hunter - Klaartje Quirijns overTuya's Marriage »

BAJO JUAREZ: THE CITY DEVOURING ITS DAUGHTERS

28

nov

2007

De zaak loopt al járen. Rond de Noord-Mexicaanse stad Juárez zijn sinds 1993 honderden vrouwen verkracht en vermoord aangetroffen. Honderden worden vermist. Jonge vrouwen die als fabrieksarbeidsters juist een bestaan in de stad kwamen opbouwen.

Het meest verbijsterende is dat er na al die tijd nog steeds geen zicht is op een oplossing. Niet verwonderlijk, zeggen Alejandra Sánchez en José Antonio Cordero, die in hun documentaire ‘Bajo Juárez: The City Devouring its Daughters’ verschillende betrokkenen over de zaak aan het woord laten. Zij menen dat burgers uit de lokale sociale bovenlaag achter de moordenreeks zitten en alle middelen hebben hun schuld of medeplichtigheid te verdoezelen.

Alejandra Sánchez maakte een paar jaar geleden een korte film over een van de rouwende moeders in Juárez die na het verlies van haar dochter steeds luider om gerechtigheid roept. Een langere film was een logisch vervolg.
In ‘Bajo Juárez’ zien we hoe nabestaanden houten kruizen beschilderen met de namen van hun verloren echtgenotes, zussen, dochters en die net buiten de stad in de woestijn zetten. Er ontstaat een woud van kruizen. Je wordt er stil van.
Dit lijkt volstrekt onbegrijpelijk. Maar Sánchez kan het wel verklaren. “Mensen leven er nog in een soort feodaal systeem. Het gaat om jonge, kwetsbare vrouwen, vaak afkomstig uit het arme zuiden, die hier wat geld komen verdienen. Aan de andere kant heb je hele rijke families die het land en de fabrieken in handen hebben en verdienen aan het uitgaansleven, de smokkel- en drugshandel. Dat verschil werkt onrecht en machtsmisbruik in de hand.”

Dat er geen bemoeienis komt van hoger niveau heeft met belangenverstrengeling te maken, zegt Cordero. Als beginpunt namen de makers twee boeken, The Killing Fields: Harvest of Women van Diana Washington Alvarez, en Bones in the Desert van Sergio Gonzalez Rodriguez. Cordero: “Beide boeken maken de relaties duidelijk tussen lokale zakenmensen, politici en politie en tonen aan dat president Vicente Fox in het zadel is geholpen door diezelfde zakenmensen. Fox had er belang bij die mensen te beschermen.”

Toch zorgde Fox’ regering, mede op aandringen van de steeds mondiger beweging van nabestaanden, voor een speciale commissie die zich met de moorden in Juárez moest bezighouden. Dat die wordt geleid door vrouwen lijkt de commissie extra betrouwbaarheid te geven, maar de scènes in de film waarin deze mensen aan het woord komen, zijn misschien nog wel het pijnlijkst. ‘Erg overdreven’ vindt men de aandacht voor de moordenreeks. De term femicide (moord omwille van het feit dat het slachtoffer vrouw is) zou misplaatst zijn. En 356 moorden in een tijdsbestek van zo’n tien jaar is ‘niet uitzonderlijk.’
Cordero: “Eerst beweerde de commissie dat het om prostituees ging. Vervolgens waren het slachtoffers van huiselijk geweld. Inmiddels, dat is nog wel het ergst, wordt er gezegd dat de hele zaak een flink opgeblazen mythe was waaraan de rouwende moeders geld verdienen.”

Over moeders gesproken: in ‘Bajo Juárez’ zien we voornamelijk huilende, activistische moeders. Waar zijn de vaders, broers, echtgenoten?
Sánchez: “De mannen zijn iets meer terughoudend ja. Ze voelen zich schuldig en zijn in het diepste wezen van hun mannelijkheid gekwetst: ze hebben hun vrouwen niet beschermd. Natuurlijk schrijft traditie dat voor. Maar in de praktijk kan dat vaak niet. Dat wordt ook tegen de slachtoffers gebruikt. Er wordt gezegd: waarom gaan vrouwen dan ook ’s ochtends vroeg of ’s avonds laat alleen over straat? Maar in deze arme gezinnen werkt iedereen. Mannen kunnen niet altijd hun vrouwen begeleiden, die vaak behoorlijk afstanden tussen huis en werk afleggen. Maar in de nabestaandengroepen zijn wel veel mannen actief, hoor.”

Ondertussen blijven de jonge vrouwen toestromen naar Juárez, op zoek naar een beter bestaan. Een van hen volgen de makers in hun film. Een wat verlegen plattelandsmeisje dat, zegt Sánchez, een lévend gezicht geeft aan die kwetsbare groep. We zien hoe ze vol optimisme haar draai vindt in de grote stad, zich verlooft. Sánchez: “Ze vormt een paradox in de manier waarop ze een leven opbouwt dat tegelijkertijd voortdurend wordt bedreigd. Maar zij voelt zich helemaal niet kwetsbaar.”

Gezien de omvang en duur van de gruwelijke zaak zou je verwachten dat heel Mexico in de ban is van de Juárez tragedie. Volgens de filmmakers valt dat tegen. Aanvankelijk werd er vooral in de sensatiepers over geschreven. De laatste jaren neemt het bewustzijn wel toe, tegelijk met een zekere vermoeidheid. Mexico is een klassemaatschappij, zegt Cordero. “De middenklasse is weinig geïnteresseerd.”

Heeft de recente thriller ‘Border Town’ met Jennifer Lopez als onderzoeksjournalist de zaak in enig opzicht goed gedaan? “De film is nog niet uitgebracht in Mexico”, zegt Cordero. “Misschien wacht de distributeur tot de film eerst in Amerika in première is gegaan of misschien denkt men dat het te gevoelig ligt.” Sánchez heeft de film niet gezien. Cordero wel. En? “Ik weet dat de makers in de scenariofase bepaalde informatie over de moordzaken hadden, maar die hebben ze niet gebruikt. Het is een fictiefilm ‘gebaseerd op’, dus ze konden kiezen wat ze wel en niet gebruikten. Het is een softe versie van de werkelijkheid geworden.” Natuurlijk zorgt ‘Border Town’, ook internationaal, voor een beetje extra aandacht voor de zaak. Cordero: “Zo beschouwd doet de film wel wát goed. Maar niet goed genoeg.”

‘Bajo Juárez’, Alejandra Sánchez & José Antonio Cordero
tijdens IDFA nog te zien op donderdag 29 nov, 19.45 uur

Alejandra Sánchez & José Antonio Cordero over Bajo Juárez: The City Devouring Its Daughters
International Documentary Filmfestival Amsterdam 2007

©RdL
Trouw
28 november 2008