ARCHIEF

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

« Sylvester Stallone over CoplandStar Wars Episode 1 hype »

IN DE CEL HOPEN OP EEN OSCAR

20

mrt

1999

Wanneer morgenavond de Hollywoodsterren zich weer stralend zullen verzamelen voor de jaarlijkse Oscaruitreiking, zal een van de drie regisseurs van de genomineerde documentaire 'The Farm: Angola USA' ontbreken.
Dat valt simpel te verklaren. Ten eerste accepteert de Academy slechts twee regisseursnamen per documentaire. Ten tweede zit co-regisseur Wilbert Rideau achter de tralies. Al 38 jaar.

In de bijna vier decennia dat Wilbert Rideau (57) nu vastzit in Angola, de staatsgevangenis van Louisiana, heeft hij zich ontwikkeld van toekomstloze jongere tot een gerespecteerde journalist wiens stem in het hele land wordt gehoord.

Sinds 1975 geeft hij het ongecensureerde, ook buiten Angola gelezen tijdschrift The Angolite uit, waarin hij mede-gedetineerden aan het woord laat, misstanden in de gevangenis aan de kaak stelt en pleidooien houdt tegen de nog in diverse staten gebruikte elektrische stoel.

Zijn journalistieke werk heeft hem al diverse prestigieuze onderscheidingen opgeleverd. In 1993 werd Rideau door Life Magazine 'de meest gerehabiliteerde gevangene in Amerika' genoemd. Zijn boek 'Life Sentences: Rage and Survival behind Bars' vormde de inspiratie voor 'The Farm', die hij samen met documentaristen Liz Garbus en Jonathan Stack maakte.

De film volgt zes gedetineerden die zich in verschillende stadia van hun gevangenschap bevinden. Van een 22- jarige jongen tijdens zijn eerste dag in Angola, en een man die tot op het laatste moment hoopt te mogen leven maar tenslotte toch wordt terechtgesteld, tot een ander die 26 jaar vast zit en in het gevang aan longkanker zal overlijden.

,,Ik vind het fascinerend te zien hoe mensen functioneren in een situatie van totale uitzichtloosheid en omgaan met de wetenschap dat ze zullen leven en sterven in de gevangenis'', legt Rideau telefonisch uit vanuit Angola. ,,En hoe ze toch een doel en betekenis vinden in hun bestaan.''

Rideau zelf heeft de zin van zijn bestaan gevonden in journalistiek. ,,Met mijn werk probeer ik dingen te veranderen, zowel in mijn eigen wereld als in het rechtssysteem in het algemeen. Ik mag dan op mijn veertiende van school zijn gegaan, mijn boek wordt in het hele land op universiteiten gebruikt.''

Wie met de vriendelijke, bedachtzame Rideau praat, kan zich nauwelijks voorstellen dat hij in 1961, op 19-jarige leeftijd, bij een bankoverval drie employés ontvoerde en neerschoot. Twee van hen overleefden het. Hij werd ter dood veroordeeld, maar in 1972 werd zijn straf omgezet tot - letterlijk - levenslang.

Sindsdien slijt hij zijn dagen in Angola, de grootste gevangenis in Amerika voor zware criminelen: iedereen die hier geboeid binnenkomt, zal er minstens vijftien jaar blijven. Maar 85 procent van de 5 000 gedetineerden zal binnen de omheining sterven.

Driekwart van de bewoners van het immense complex is zwart, een wrang gegeven in het licht van de geschiedenis van het terrein. De bijnaam 'the farm' verwijst naar de plantage die hier tot het eind van de Burgeroorlog (1865) was gevestigd; en Angola was van veel van de slaven het land van herkomst.
Na de eeuwwisseling werd de strafinrichting gebouwd, omgeven door akkers die nu door de gevangenen voor 4 dollarcent per uur worden bewerkt.

,,Rideau is een moeilijk mens om mee te werken'', zegt regisseur Jonathan Stack. ,,Maar op een goede manier. Hij is langzaam, hij heeft immers de tijd,'' grapt hij.
,,Daardoor vertraagde hij het werkproces. Maar dat is de film ten goede gekomen, want in de gevangenis draait het om het verstrijken van de tijd. Het is onvoorstelbaar hoe saai en traag het leven daar is. Iedere dag is hetzelfde. Een gevangene weet precies wat hij over twee jaar op dinsdag 's middags om kwart over twee zal doen. Eigenlijk had de film anderhalf uur langer moeten duren om dat duidelijk te
maken.''

Toch krijgt de kijker een aardig beeld van het dagelijks leven in Angola. En dat is precies een van Rideau's missies. Volgens hem bestaan er namelijk te veel misvattingen over het leven achter de tralies.
,,Films, televisie en andere media concentreren zich op de sensationele dingen, zoals geweld, verkrachtingen, moord of opstanden. Wat we in 'The Farm' laten zien, is dat ons leven niet draait om geweld. De doorsnee gevangene probeert simpelweg de nieuwe dag door te komen en hoop te vinden in een situatie die eigenlijk hopeloos is.''

Ook Rideau koestert nog steeds de hoop Angola definitief te verlaten. Hij reist inmiddels regelmatig, onder begeleiding van een ongewapende bewaker, door Louisiana om lezingen te geven op scholen en universiteiten, maar of hij werkelijk ooit een vrij man zal zijn, is de vraag.

Rideau werd weliswaar diverse malen voorgedragen voor clementie, maar opeenvolgende gouverneurs van Louisiana schoven die adviezen keer op keer terzijde. Zelf denkt hij daar wel een verklaring voor te hebben.

,,Vanaf het moment dat je hier binnenkomt, moet je je rustig houden, geen aandacht trekken en gewoon precies doen wat je moet doen. Geef mensen de kans je te vergeten. Dan, na een jaar of negen, tien, vraag je om gratie. Zo kun je vrij komen. Maar dat wist ik niet, toen ik hier kwam. Ik heb God beloofd dat, als Hij me een tweede kans zou geven, ik er iets moois van zou maken. Volgens mij ben ik daarin geslaagd. Maar daardoor werd ik bekend en kreeg ik prijzen. En als je al te bekend bent, gaan ze politieke spelletjes met je spelen.''

Met een flinke dosis ironie zou je kunnen stellen dat Angola iets moois van Rideau's leven heeft gemaakt. Maar Rideau ziet het zo niet.
,,Ik heb iets van mijn leven gemaakt, óndanks Angola. Toen ik hier kwam, was het gevangenissysteem eropuit mij te vernietigen. Er was niets anders te lezen dan de Bijbel. Als ze je betrapten met andere literatuur, werd je dertig dagen in een donkere cel op water en brood gezet. Ik moest het hebben van gesmokkelde boeken, ik las alles wat ik te pakken kon krijgen. Ik ben nu een ontwikkeld en belezen mens, maar dat is ondanks deze gevangenis.''

Waar zal Rideau zondagavond te vinden zijn? ,,Voor de televisie. Ik kijk elk jaar naar de Oscaruitreiking. Maar in mijn wildste dromen had ik niet kunnen bedenken dat ik ooit op de een of andere manier iets te maken zou hebben met wat er in de glamourwereld van Hollywood gebeurt. Jonathan heeft al gezegd dat, als hij en Liz de Oscar krijgen, hij mijn naam zal noemen. Ik weet nog niet wat er dan met me gebeurt. Ik zal er in elk geval niet van kunnen slapen.''


© RdL
Trouw
20 maart 1999