« TV - Huilen, lachen of lerenLevenslessen: Spijkers & Spijkers »

TV - BOVEN EN BENEDEN

19

aug

2013

In de serie ‘Mr. Selfridge’ glijdt de camera soepel heen en weer tussen de verschillende etages in het Engelse warenhuis Selfridges. In één beweging van de directieverdieping boven waar de naamgever werkt, hop, naar de begane grond waar bezoekers met zijden sjaaltjes en fijne parfums verleid moeten worden te wennen aan de Selfridges shopping experience.
In het Londen van 1909 is dit een nieuw fenomeen, een winkel waar allerlei bezoekers gewoon maar wat doorheen kunnen dwalen en koopwaren mogen aanraken.
Voor fans van de grote verrassingshit ‘Downton Abbey’ is er een nieuwe Engelse serie die zich afspeelt in een tijdgewricht waarin de maatschappij, zoveel decennia later althans, heel overzichtelijk lijkt: sociale klasse bepaalt wie je bent, wat je doet en wat het leven te bieden heeft.
Het is blijkbaar zo’n rustgevend en jaloersmakend idee, dat ‘Downton Abbey’ een heuse hausse aan mode- en interieurspulletjes op gang heeft gebracht waarmee de hedendaagse kijker zich een beetje in het tijdperk kan wanen van lanterfantende aristocraten die ‘boven’ woonden en hun personeel dat zich slovend in keukens en stallen ‘beneden’ ophield. In de serie levert juist dit standsverschil een prachtige sociale cohesie op.

Boven en beneden lopen in ‘Mr Selfridge’ niet voor niets zo naadloos in elkaar over: Harry Gordon Selfridge was een Amerikaan en self made man, een ondernemer die als krantenjongen was begonnen, de maatschappelijke ladder beklom en een fortuin opbouwde met zijn winkel. Geen ‘boven man’, maar een businessman met modern klinkende managersslogans als ‘een leider enthousiasmeert zijn mensen’.
De eerste aflevering suggereerde al dat een aantal eigengereide werknemers de trappen (of liever: liften) in het warenhuis zal weten te vinden.

Mooi natuurlijk, die democratisering. Toch hebben die sociale bewegingen ook tot een hoop verwarring geleid. Claudia de Breij had het in haar voortreffelijke voorstelling ‘Hete Vrede’ die de VARA zaterdag uitzond over identiteitspaniek: niemand lijkt nog zeker van zijn plaats in de samenleving. Opgegroeid in tijden van democratie, vrede en welvaart leeft De Breij nu in een staat van permanente vertwijfeling. Haar generatie kan niet kiezen: ‘mensen zijn groentenboer/grafisch ontwerper/dj/behanger, combineren carrière met ouderschap, een stomend seksleven en verre reizen’. Iedereen moet een self made man zijn.

We hebben allemaal over alles een mening, maar doen niets aan de kwesties die ertoe doen, zoals de voedsel- en klimaatcrisis. De Breij eindigde haar mooi puntig geschreven show met een allegorie over een volk waarin de koning een gewoon mens is geworden, en alle onderdanen door het leven gaan met een houding van een koning: weet je wel wie ik ben?!
Boven en beneden bestaan niet meer. In een toekomstbeeld probeerde De Breij deze tijd te duiden tegenover haar virtuele kleinzoon, maar ze kwam er niet helemaal uit, want ‘zelf heb je geen idee van de tijd waarin je leeft.’

Is onze verwarring groter dan die van mensen een eeuw geleden, de personages in ‘Downton Abbey’ en ‘Mr. Selfridge’?
Waarschijnlijk niet. Over honderd jaar kijken verhalenvertellers ongetwijfeld met enige jaloezie en lichte heimwee naar onze tijd: heel overzichtelijk.


© RdL
Trouw
Tv rubriek
19 augustus 2013