« TV - Minder 9/11 cliché's, graagTV - Een mooi leven »

TV - (ON)SCHULD EN BOETE

9

sep

2011

'Het verloren paradijs' noemt beeldend kunstenaar Ruud van Empel de jeugd, die levensfase waarin mensen onbevangen en met open blik de wereld in kijken.

In de door zijn broer Erik secuur geregisseerde documentaire ‘Ruud van Empel: De onschuld voorbij’ zagen we hoe Van Empel als kunstacademiestudent werd geplaagd door de ‘goede smaak-terreur’ van de jaren zeventig. Mierzoete plaatjes van bijvoorbeeld een bos knalgele rozen waar hij nou juist graag naar keek, konden in zijn omgeving absoluut niet. Televisieprogramma’s als ‘Theo en Thea’, waarin hij later als vormgever lekker uit de bocht kon vliegen met kitsch en bonte kleuren, waren 'een verademing'.
Inmiddels is Van Empel vele artistieke stadia verder. Sinds hij photoshop heeft ontdekt maakt de kunstenaar fotografische constructies, opgebouwd uit verzamelde stukjes. De ogen van het ene model, de neus van een ander, close-ups van bladergroen, de plooien van een hangende stof, ze vloeien samen tot een tweedimensionaal portret van een grootogig meisje in een deftig jurkje in het bos. Een ogenschijnlijk idyllisch, onschuldig beeld.

Het verlies van onschuld impliceert dat onschuld ooit heeft bestaan, nietwaar? Gek genoeg blijkt dat vaak pas achteraf. Zappend van de ene terugblik op 11 september 2001 naar de andere, vraag je je af hoe de wereld er voor die tijd ook weer uitzag, toen je met een nagelvijl en een flesje water in een vliegtuig kon stappen.

In de documentaire ‘9/11: The Day that changed the World’ kwamen in een chronologische reconstructie Amerikaanse autoriteiten aan het woord die op die historische dag, geconfronteerd met onvoorstelbare gebeurtenissen, een onbevangenheid verloren waarvan ze zich niet eens bewust waren. Meer dan tweehonderd mensen sprongen vanuit de twin towers naar beneden, getuigen als New Yorks burgemeester Giuliani gelóófden het eerst gewoon niet.
Bevelhebbers zinden onder leiding van vice president Cheney, in een bunker bestand tegen nucleaire aanvallen, meteen op een reactie op de aanslagen. Maar de repercussie-scenario’s die op de plank lagen stamden uit het Koude Oorlog- tijdperk, ze waren simpelweg niet toegesneden op groepjes terroristen. Beelden van de gespannen bijeenkomsten - een schaaltje koekjes op de ondergrondse vergadertafel – zijn met de blik van nu bijna amusant.

Is onze wereld in tien jaar zo veel harder en cynischer geworden? Terug naar onschuld gaat niet. We zullen verder moeten met schuld. En boete. Maar hoe? Honderdtachtig graden de andere kant op, als het aan Hank Heijn ligt. De vrouw van de in 1987 ontvoerde en vermoorde Ahold-topman Gerrit Jan Heijn brak in 'Nieuwsuur' een lans voor mededogen voor levenslang veroordeelden. Hoe vreselijk een misdaad ook is, “er zit een mens achter”. Wie kan vergeven verlost zichzelf van z’n slachtofferrol, legde ze uit.

Terroristen vergeven, kan dat? Vergeldingsbloed heeft de wereld er in elk geval niet mooier op gemaakt. Temidden van veel sombere televisiebeelden vormde de weduwe, in deftig koninklijk blauw dat Van Empel vast prachtig vindt, een humanitaire baken, een richtingwijzer naar een zachtmoediger, menselijker wereld. Dichter bij het paradijs komen we waarschijnlijk niet.


© RdL
Trouw
TV Rubriek
9 september 2011