« TV - Een breed lachende EuropeaanTV - (On)schuld en boete »

TV - MINDER 9/11 CLICHé'S, GRAAG

7

sep

2011

Het beeld van de brandende WTC torens beheerst deze dagen in de aanloop naar 11 september de media, ook televisie. Wegzappen heeft weinig zin: de tweelinggebouwen, ooit symbool van architectonische en kapitalistische hoogmoed, en sinds tien jaar symbool van blinde destructie, duiken overal op.

De beelden van de twin towers die tegen de achtergrond van een kraakheldere nazomerhemel door passagiersvliegtuigen worden doorboord, worden zo schaamteloos herhaald in talloze terugblikken op het afgelopen decennium, dat ze uitgehold en betekenisloos dreigen te raken. Als televisiekijker krijg je soms het gevoel verdwaald te zijn in een doolhof van op effect beluste actiefilms, waarin geweld een doel op zich is, niet de weergave van menselijk leed. Geen pretje voor toenmalige betrokkenen, of nabestaanden van 9/11-slachtoffers.

Begrijpelijk is het overigens wel: de torens zijn een visueel schitterend icoon waaronder talloze, naar alle kanten uitwaaierende verhalen kunnen worden geschaard. De vraag naar de oorzaken en effecten van de aanslagen is zo overweldigend dat je televisiemakers ziet worstelen met de materie, en zich verslikken in de breedte en complexiteit van ’11 september’.

VPRO en VARA maakten samen een documentaire drieluik onder de titel ‘9/11: De dag die de wereld veranderde’. In het eerste, maandag uitgezonden deel poogde verslaggever Sinan Can een portret te schetsen van een van de vliegtuigkapers, de Libanese Ziad Jarrah.
Can vertrok naar het Duitse Greifswald en verdiepte zich ondermeer in de liefdesrelatie die Jarrah daar had gehad met een Turkse vrouw. Can is iemand die graag in de eerste persoon werkt, en thuiskomt met beelden waarin hij zelf zomaar wat uit het raam staart, en met gedragen voice over-teksten als ‘Ik weet dat ik de eerste journalist ben die zo dicht bij haar komt. […] moet ik haar leven verruïneren?’
Zijn zoektocht, die plotsklaps eindigde, werd rommelig doorvlochten met een reportage van Moustapha Oukbih over de opkomst in de jaren tachtig in Egypte van islamitische fundamentalisten.

De verleiding is blijkbaar groot om bij ‘9/11’ steeds een helicopterperspectief te kiezen, maar een effectieve aanpak is dat lang niet altijd. Als maker ben je dan al gauw aangewezen op pratende hoofden - die overal opduiken. Een aantal internationale deskundigen die in de Nederlandse reportage hun visie gaven, kwamen nog dezelfde avond opnieuw aan het woord in ‘Inside 9/11 – Osama Rising’, een chronologisch overzicht van recent fundamentalisme dat National Geographic uitzond.
Tel daar bij op dat veel televisiemakers putten uit hetzelfde archiefmateriaal (van bijvoorbeeld de trainingskampen in Afghanistan), en je vreest als kijker al een zekere 9/11-vermoeidheid voordat de week is afgelopen.

Dat is jammer en onnodig. Wereldwijd zijn ontelbare mensenlevens geraakt door 11 september. Na tien jaar wordt het tijd om, met meer afstand en minder clichébeelden, kleinere, intiemere invalshoeken te kiezen. Hopelijk worden de brandende torens de komende dagen en jaren steeds vaker vervangen door gezichten van mensen die we niet kennen, en wier verhalen we wel willen horen.


© RdL
Trouw
TV Rubriek
7 september 2011