« 9/11 - de eerste 24 uurUnion Square »

PATRIOTISME NA 9/11

21

sep

2001

“Ik ben een patriot. Ik ben van begin tot eind Amerikaan” verklaarde een man in Arizona nadat hij zaterdag een Sikh had doodgeschoten. Fabrikanten van de Amerikaanse vlag, in alle maten en verschijningsvormen, kunnen de enorme vraag absoluut niet aan.
Patriotisme tiert welig in Amerika na de terroristische aanslagen. Maar vaderlandsliefde en het gezwaai met de Amerikaanse vlag heeft niet voor iedereen dezelfde betekenis.

“Ze maskeren angst” zegt een vrouw in Park Slope, Brooklyn, over de vlaggen die na de ramp tevoorschijn werden gehaald en sindsdien overal wapperen. “Ik voel me er nogal ongemakkelijk bij. Alsof ik er ineens niet meer bij hoor”, zegt haar buurman, een Nederlander die sinds vijf jaar in New York woont.
Een andere bewoner zegt, licht verontrust: “Ik had niet verwacht dat mensen hier zo aan dat symbool zouden hangen.” Met ‘hier’ doelt hij op een buurt die in de jaren zeventig een hippie-gemeenschap was en nog steeds de naam heeft progressief te zijn.
Volgens een vriend van hem moet het vlaggezwaai niet al te serieus worden genomen. “Mensen zijn niet langer, zoals vijftig jaar geleden, blinde volgelingen van de overheid. Ze proberen uiting te geven aan hun woede en gevoel van eenheid.”

Dit onderschrijft een man in het zuidelijker gelegen Windsor Terrace, in een straat waar letterlijk aan ieder huis een vlag hangt. “In deze buurt wonen veel brandweermensen en politieagenten. Dus de vlag is hier ten eerste een uiting van verlies en verdriet. Ten tweede laten mensen hun woede zien. Ik zal de eerste zijn om toe te geven dat Amerika niet perfekt is en aversie elders in de wereld zelf in de hand heeft gewerkt. Maar er zijn duizenden onschuldige slachtoffers gevallen. Mensen zijn boos.”
Amerika is een verdeeld land, vervolgt hij. “Kijk maar naar de nasleep van de presidentsverkiezingen vorig jaar, kijk maar naar onderwerpen als abortus. Maar nu is Amerika als land aangevallen. En mensen zetten al die onderlinge verschillen, die zo essentieel zijn in dit land, heel even aan de kant om zich te verenigen.”

Het valt niet mee de massale uitingen van vaderlandsliefde te duiden. In New York zijn plots overal T-shirts te koop met afbeeldingen van de verloren Twin Towers en teksten als ‘God bless America’ of zelfs ‘I survive (sic.) the Attack’. Sommige mensen bevestigen niet alleen vlaggen aan hun auto’s, maar schrijven er ook nog eens ‘Proud to be American’ op, of ‘America - love it or leave it’.

Aan de vooravond van de heropening van Wall Street deden financieel experts op televisie een dringend beroep op de loyaliteit van aandeelhouders aan hun land. ‘Wees een patriot. Wees voor alles een Amerikaan’ klonk het. De plaatselijke krant New York Post drukte afgelopen donderdag een foto op de omslag van drie brandweermannen die een vlag plantten op de puinhopen van het World Trade Center. De foto heeft treffende gelijkenissen met het beroemde beeld van de vier soldaten die in 1945 op Iwo Jima een vlag neerzetten.
Vier dagen later plaatste dezelfde krant onder de kop ‘Helden’ op de voorpagina de 403 namen af van de hulpverleners in uniform die op dat moment werden vermist. Wie een morele oppepper nodig heeft hoeft maar naar buiten te stappen of zich tot de media te wenden.

“De vlag symboliseert een collectieve identiteit, die nodig is voor het helingsproces”, zegt Charles B. Strozier, een historicus die is verbonden aan de City University of New York. Hem valt op dat het gebruik van de Amerikaanse vlag in New York een andere betekenis lijkt te hebben dan elders in het land. “Hier is het vooral een oprechte, menselijke expressie van verdriet. Maar voor mensen die geografisch op afstand zitten en de gebeurtenissen alleen via de televisie hebben gevolgd symboliseert de vlag veel onvoorspelbaarder gevoelens als woede en vernedering.” Die gevoelens beschouwt hij als potentieel gevaarlijk. “Bush valt regelrecht in de handen van de politiek rechtse vleugel waar oorlogskoorts heerst.”

Dat inmiddels ook televisiepresentatoren tegen de achtergrond van sterren en strepen in beeld komen noemt hij niet zorgwekkend. “Persoonlijk vind ik het weerzinwekkend, maar ik begrijp het wel. En psychologisch kan het voor veel mensen steun en troost bieden. En vergeet niet: Amerikanen houden van overdaad. Hoe groter hoe beter. Dus niet een vlag, maar vijf, en liefst een paar meter groot. Mensen met de grootste vlag hebben niet noodzakelijk het grootste verdriet.”

©RdL
Trouw
21 september 2001