« Hollywood helpt bij terrorismebestrijdingPatriotisme op New Yorkse scholen »

HERE IS NEW YORK FOTOTENTOONSTELLING

28

okt

2001

De ramp die zich op 11 september in New York voltrok is ongetwijfeld de meest gedocumenteerde gebeurtenis uit de menselijke geschiedenis. Duizenden mensen waren er, op straat, vanuit hun huis en vanaf daken van gebouwen, niet alleen getuige van, maar maakten ook foto’s en zetten hun videocamera’s aan.

In een ad hoc galerie in SoHo worden nu die beelden, op dit moment ruim tweeduizend, verzameld en onder de titel ‘Here is New York’ tentoongesteld. Werk van pers- en andere professionele fotografen hangt naast foto’s die amateurs hebben gemaakt. De subtitel van de expositie luidt dan ook ‘A Democracy of Photographs’.

Samen vormen ze een bonte verzameling die, hoe onmogelijk dat ook mag lijken, iets toevoegt aan alle beelden die gevestigde media al hebben laten zien. Weliswaar zijn er ontelbare foto’s te zien van de brandende, rokende, of instortende Twin Towers, veel daarvan hebben een menselijker, persoonlijker gezichtspunt dan de veel neutralere beelden die de hele wereld zijn overgegaan.
Zo is er een prachtig beeld van een vrouw en een baby op het dak van een gebouw in Brooklyn. Terwijl het kindje in een wipstoeltje opgewekt om zich heen zit te kijken, speelt zich achter die kleine rug de horror van de twee brandende torens af. De werkelijke katastrofe, zo laten de foto’s tezamen zien, is dat alle New Yorkers op die dag diep zijn geraakt.

Wie door de stampvolle ruimte wandelt die van onder tot boven met foto’s is bedekt, realiseert zich hoe democratisch het medium fotografie inmiddels is. Professionals kunnen dan vertrouwen op betere middelen en bogen op meer ervaring met beeldtaal, niemand heeft dure apparatuur nodig om verhaaltjes, soms hele intieme, te vertellen. Zeker tegen de achtergond van een gebeurtenis die werkelijk alle lagen van de bevolking heeft getroffen, is de waarde daarvan aanzienlijk.

Veel mensen hebben, net als bij vakantiekiekjes waar steevast gelieven en kinderen op de voorgrond worden geplaatst, tijdens dit historische moment elkáár gefotografeerd. Er is een foto van een vrouw die, op het oog heel ontspannen en met een telefoon in de hand, vanuit haar appartement de rokende gebouwen aanschouwt. En een foto van drie vrouwen die met een stofmasker voor hun mond op een terrasje zitten. Een foto van een groepje mensen dat in vrolijk gekleurde kleding, op een mooi begroeid dakterras staat - op de achtergrond in de verte de immense rookpluim die boven het World Trade Center hangt.
Het is fascinerend om te zien hoe groot de behoefte is geweest om niet alleen de ramp zelf vast te leggen, maar ook de persoonlijke aanwezigheid erbij. Alsof mensen het later misschien niet zullen geloven.

Dat merkwaardige ‘ongeloof’ is volgens Michael Shulan, eigenaar van het pand waar een leegstaande winkelruimte werd omgetoverd tot galerie, een van de redenen dat de expositie een groot succes is. “Ik herinner me van die eerste dag dat mensen die alles met eigen ogen hadden gezien, toch na een tijdje de televisie aanzetten. Als om te checken of het echt waar was. Dat lijken bezoekers hier nog een keer te komen doen.”

Terecht. Want de complete chaos die de eerste dagen heerste is nu al nauwelijks meer voorstelbaar in een stad die grotendeels weer funktioneert. De meest schokkende beelden, in dit stadium, leveren het grijze stof op dat appartementen, winkels, straten, bomen en mensen bedekte en het dragen van stofmaskers in lower Manhattan dagenlang noodzakelijk maakte.
Er is een schitterende foto te zien die, op een klein geel detail en een paar rode vlakjes na, helemaal grijs is. Na aandachtig kijken zie je op een bankje een man zitten. Hij kijkt in een werkkoffertje. De bank, de man, de koffer, alles is grijs. Het lijkt een krankzinnig beeld uit een krankzinnige film. Maar slechts anderhalve maand geleden was het realiteit.

Afgelopen woensdag stonden bij de opening om elf uur tientallen mensen geduldig buiten in een rij te wachten. De expositie is als het ware uitgegroeid tot een bizarre bedevaartsplek waar mensen, met zakdoeken in de hand, deze beelden en herinneringen kunnen terughalen die onwillekeurig al weer beginnen te vervagen.
Een jongeman die van het bestaan van de tentoonstelling niet wist, maar toevallig langskwam, staart naar de foto’s. “Ik heb zin om weer te huilen” zegt hij en slikt. “Ik leid een vriend van me in de stad rond en wilde alle leuke dingen laten zien. Dan krijg je ineens dit.” Hij heeft zelf een fotorolletje volgeschoten toen hij na de aanslagen van het Metropolitan Museum waar hij werkt helemaal naar zijn huis in Brooklyn moest lopen. Of hij zijn foto’s beschikbaar zal stellen voor ‘Here is New York’ weet hij niet. “Ik heb dat rolletje nog niet ontwikkeld. Ik kan er nog niet naar kijken.”

Voor de initiatiefnemers van de spontane expositie, die eind september werd geopend en zo’n succes is dat de slotdatum al diverse malen is uitgesteld (de meest recente luidt 4 november), is juist het brede karakter van de collectie van belang. “De ramp is van zo’n omvang en heeft zoveel mensenlevens geraakt, dat valt niet in een paar beelden te vangen”, zegt Shulan.

Fotografen van welk pluimage dan ook worden nog steeds uitgenodigd foto’s beschikbaar te stellen die iets vertellen over de aanslagen of de nasleep ervan. Shulan: “Er is geen definitieve foto van wat er is gebeurd. Het definitieve beeld bestaat uit al deze foto’s bij elkaar.” Afdrukken van alle foto’s zijn voor 25 dollar te koop, de opbrengsten gaan naar een fonds voor de kinderen die door de ramp zijn getroffen.

De organisatoren hebben grootste plannen met hun fotocollectie. Om te beginnen is er een website gemaakt (www.hereisnewyork.org) waar de foto’s in de toekomst te zien zullen zijn. Op termijn wil men een boek samenstellen en de expositie de wereld over laten reizen. Ondertussen loopt de verkoop van de foto’s uitstekend. “Mensen hebben grote behoefte de ramp te documenteren, een persoonlijk archief te hebben”, zegt Charles Traub, een van de initiatiefnemers en in het dagelijks leven zelf fotograaf.
“Gisteren werd ik gebeld door een man in Kansas die 25 foto’s wilde hebben. ‘Maak maar een selectie voor me’ zei hij.” Volgens Shulan hadden kopers in het begin een voorkeur voor beelden van ground zero en brandweermensen, nu verkopen allerlei soorten foto’s goed. “Het was een weliswaar afgrijselijke, maar zeer fotogenieke gebeurtenis.”

©RdL
Trouw
28 oktober 2001